Burlend edelhert op de Koekamp in Den Haag (hitsige herten, ook in de stad!) 

Burlend edelhert op de Koekamp in Den Haag (hitsige herten, ook in de stad!) 

Burlende herten, het is er de tijd van het jaar weer voor. Tijdens de zogeheten bronst laten de mannetjesherten van zich horen; eerst de edelherten en dan de damherten. Echt ver de natuur in gaan hoeft niet eens, want ook hartje stad zijn de herten hitsig. Afgelopen maandag zag en hoorde ik het burlen gewoon bij de Koekamp in Den Haag.  

Natuurlijk is het toffer om het burlen middenin de natuur te ervaren, in een mooi natuurgebied, maar in de stad kan het ook! Alle foto’s in dit blog maakte ik zelf.

burlend-edelhert-in-den-haag

Waar burlen de herten?  

Hoewel menig fotograaf en natuurliefhebber in de bronsttijd richting Veluwe, Amsterdamse Waterleidingduinen, Oostvaardersplassen of een ander mooi natuurgebied met herten in Nederland gaat, kun je het bijzondere ‘burlen’ ook bij hertenkampen in de stad horen, zoals hier in Den Haag. Oké, het klonk weliswaar niet zo oerachtig als het kán klinken, maar het was burlen!

Wat is burlen?  

Ben je niet zo thuis in dierengeluiden en denk je waar gaat dit over? Burlen is het opvallende geluid dat mannetjesherten in de bronsttijd maken tijdens hun zoektocht naar een hinde om mee te paren. Om ze te verleiden ‘loeien’ ze.

foto-edelhert-koekamp-den-haag

Hoe klinkt burlen?

Burlen klinkt als een soort brullen, maar dan wel op een speciale manier. De keren dat ik het hoorde klonk het vooral als een soort boeren, maar het kan ook een langdurig brullen zijn, als een oerachtig Mwoooooooooooohhh’. Meer loeien dus, zoals een koe, maar dan toch anders! Het is lastig te omschrijven. En toch, als je het hoort weet je meteen: dit is het! 

bronst edelhert

Burlende herten in Den Haag 

Niet alleen de edelherten op de Veluwe en de damherten in de Amsterdamse Waterleidingduinen doen het deze maand, ook de herten in Den Haag burlen dus! 

Burlende herten, gewoon in de stad! 

Woon je net als ik in de stad en heb je geen tijd om een mooie lange natuurwandeling te maken of op een toplocatie edelherten te spotten, dan kun je het ook dichterbij ervaren, in het centrum van Den Haag, bij de Koekamp, het oudste hertenkamp van Nederland! 

oudste-hertenkamp-van-nederland
bronst-zuid-holland

Geschiedenis Koekamp 

De geschiedenis van de Koekamp gaat terug tot in de middeleeuwen. Indertijd was het terrein een veld voor runderen. Vandaar ook de naam Koekamp. Op Wikipedia las ik dat de ‘Coe Camp’ ook wel ‘de warande van den Haege’ genoemd werd. Het stuk natuur lag (en ligt) bij het Haagse Bos, wat het jachtgebied van de graven van Holland was.  

Hertenkamp 

In de 17e eeuw werd de Koekamp een hertenkamp en zelfs toen was het al een plek waar mensen graag gingen wandelen. Dichter Henrick Bruno schreef destijds zelfs al een gedicht over de herten in de Koekamp.  

In de 19e eeuw veranderde landschapsarchitect Zocher de Koekamp in een Engelse tuin, maar tegenwoordig is het –net als van oorsprong- al lang weer een dierenweide.  

jong-hert

Al eeuwenlang leven er herten op de Koekamp! 

hert-den-haag

De Koekamp of het Koekamp 

‘Het Koekamp’ zeggen sommige mensen trouwens, wat in combinatie met kamp misschien taalkundig beter klinkt, maar ik zeg altijd ‘De Koekamp’ en volgens mij is dat ook de officiële naam van dit eeuwenoude hertenkamp.  

herfst-den-haag

Waar ligt de Koekamp? 

Op steenworp afstand van Den Haag Centraal, tussen het station en het welbekende Malieveld, vind je hertenkamp de Koekamp, vlakbij de Haagse binnenstad dus.

Rijd je regelmatig over de Utrechtse Baan Den Haag in of uit, dan ben je er ongemerkt al vaak langs gekomen. Toch merk je die nabijheid van de snelweg amper. Je hoort wel verkeer, maar je ziet het niet.  

Wel zie je vanaf de vijver bij het kamp de hoge torens van Den Haag. Die ‘skyscrapers’ geven Den Haag een heel stadse aanblik, maar toch is Den Haag ook een heel groene stad.  

haagse-torens

Haagse Bos 

De Koekamp grenst aan het Haagse Bos, waar het historisch gezien ook onderdeel van uitmaakt. Het Haagse Bos is op haar beurt dan weer onderdeel van het nog veel grotere Nationaal Park Hollandse Duinen, waar je ook nog weer eindeloos veel wandelingen kunt maken.  

Tip: Als je het Nederlands Kustpad wandelt, kom je ook vlak langs de Koekamp!  

edelhert koekamp den haag

Wandeling Koekamp en Haagse Bos  

Diverse wandelingen leiden langs de Koekamp en door het Haagse Bos. De NS-wandeling Parkstad Den Haag komt er langs, alsmede een Groene Wissel-wandeling. Ook tijdens etappe 3 van kustpad 2 van LAW het Nederlands Kustpad passeer je de Koekamp, maar ben je geen echte wandelaar en wil je gewoon ‘even’ naar de Koekamp dan ben je er vanaf het station binnen 5 minuutjes. 

Pad Koekamp 

Wandel je vanaf Den Haag Centraal richting Malieveld en sla je voorbij de waterpartij, net voor het Malieveld, het schelpenpad langs het kamp in, parallel aan het fietspad met de prachtige oude bomen, dan zie je de herten vanzelf. Ver is het dus absoluut niet!

Mag je de Koekamp op? 

Het heuvelachtige bospark waar de herten wandelen mag je niet betreden, je kunt dus –in tegenstelling tot de boswachters van Staatsbosbeheer- helaas niet ín het hertenkamp komen, maar vanachter het hek kun je naar de herten kijken.  

Toen ik er maandag aankwam lagen de meeste herten lekker te chillen in het gras, maar soms ook lopen ze lekker te dartelen. 

Bij de hertjes kijken 

Niet alleen mensen met kinderen gaan regelmatig even bij de hertjes kijken, ook jongeren, stelletjes en volwassenen zie ik het vaak genoeg doen. Toeristen of expats ook wel, terwijl mensen die een dagje Den Haag doen er vaak niet aan denken. De meeste dagjesmensen lopen de geijkte route naar het centrum en dan zie je het hertenkamp niet.  

Ga ook eens kijken bij de Koekamp! 

Ook de doorsnee Hagenaar of Hagenees –en wie in Den Haag werkt- fietst er doorgaans hard voorbij, onderweg naar station, huis of werk. En ook demonstranten die het kamp zijdelings passeren onderweg naar het Malieveld hebben er geen oog voor. Toch is het leuk om er eens te gaan kijken, juist in deze tijd van het jaar!   

Dit hieronder was trouwens een geeuw, geen burl.

gapend hert

Wat voor herten zijn er bij de Koekamp? 

Vraag je je af wat voor herten er precies in het hertenkamp bij het Malieveld in Den Haag zitten? Verschillende! Er zijn damherten, edelherten en sikaherten op de Koekamp te zien. In een bericht van vorig jaar lees ik dat de Koekamp 35 herten telt. Tot een paar jaar geleden wist ik het verschil tussen edelherten en damherten niet goed, maar inmiddels wel. Op onderstaande foto’s zie je damherten:

Damherten op de Koekamp.

Verschil gewei damhert en edelhert  

Het verschil tussen een damhert en een edelhert kun je o.a. zien aan het gewei. Het gewei van een edelhert ziet er anders uit dan dat van een damhert. Het gewei van een damhert heeft bredere plattere stukken (zoals je duidelijk op m’n foto’s van de damherten in de Amsterdamse Waterleidingduinen kunt zien en op de foto’s hierboven), een beetje als vleugels, terwijl het gewei van een edelhert (hieronder) wel groot is maar er meer uit ziet als vertakte stokken

burlend edelhert den haag

Ik stuitte op een werkelijk fascinerend artikel over de groei van het gewei van een edelhert. Ik wist niet dat dat zó snel gaat!

Hieronder zie je foto’s van het edelhert.

Edelhert op de Koekamp 

Hoewel ik damherten al prachtig vind om te fotograferen is het edelhert toch wel het meest indrukwekkend. Er moeten meerdere edelherten op de Koekamp rondlopen, maar afgelopen maandag zag ik er steeds één en die was behoorlijk aanwezig. Nogal onrustig liep hij rond. Je ziet ‘m op m’n foto’s hierboven en hieronder.  

bronst-den-haag

Edelhert tijdens bronst 

Eerst zag ik alleen de andere herten maar na een tijdje verscheen het edelhert op de heuvel. Hij keek rond, stapte richting hinden, de damesherten, en probeerde wat avances te maken. De dames leken niet onder de indruk of dachten ‘laat me’, zo leek het. Ze stonden in elk geval niet te springen en gingen rustig verder met eten. Het edelhert hakte even met zijn gewei in het gras.  

bronstig hert den haag

Damherten in gevecht

Ondertussen zag ik ook twee damherten met de geweien inelkaar. Meermaals beukten beide dieren hun geweien tegen elkaar. Wie was de sterkste? Vrouwenharten veroveren bleek met dit gevecht gepaard te gaan, maar een echte winnaar zag ik niet.

geweien-tegenelkaar
burlend-edelhert-in-den-haag

Burlend edelhert 

Ook het (donkerbruine) edelhert bleef onrustig. Een tijdje gebeurde er weinig en wilde ik al bijna gaan, maar ik was blij dat ik toch was blijven staan, want ineens hoorde ik het: het burlen! Oké, niet zo oerachtig zoals het kán klinken, maar het was er toch.  

Filmpje burlend hert 

Snel probeerde ik een filmpje van het burlende edelhert te maken, net zoals ik 3 jaar geleden ook al kort van een damhert op de Koekamp deed (en eerder, beter, bij de AWD), maar ik was net te laat. Het burlen was maar kort en niet zo diep, lang en intensief als het ook kan klinken, maar toch weer bijzonder om te horen.

Toen het edelhert wat verder weg was was het lastig hem met inzoomen goed in beeld te houden. Ik was dan ook superblij toen hij ineens mijn kant weer op kwam.  

Edelhert in het water 

Een gaaf moment was het moment waarop het edelhert het water in liep. Niet zo gek, want het was een onverwacht warme dag in oktober, dus wat verkoeling kon het hitsige dier dubbel gebruiken. Ik maakte er een filmpje van.

XXX FILMPJE op FB zetten en dan hier plaatsen. XXX

Hij keek naar de hindes, die hem geen blik waardig gunden, gooide zijn kop verwaand opzij alsof hij dacht ‘Puh!’ en stapte het water in. Daar bleef hij een tijdje staan en dus had ik de kans wat foto’s en nog een filmpje te maken. Ook al burlde hij toen niet, het was wel een mooi moment! 

Hert weerspiegeld in het water 

De weerspiegeling was wel heel gaaf! Ik zag het hele edelhert weerspiegeld in het water. Wauw, wat een plaatje!  

burlend-edelhert-koekamp

Spiegeltje spiegeltje aan de wand, wie is de mooiste van het land? 

spiegelbeeld-hert

Wie heel goed kijkt en Den Haag goed kent ziet (hieronder) ook de weerspiegeling van de Malietoren in het water. 

edelhert-malietoren-koekamp

Hoe laat burlen de herten? 

Het burlen was maar even en sowieso hoor je het niet de hele tijd. Ik hoorde het zelf aan het eind van de dag, tegen etenstijd, dus dat kan een goed moment zijn. Als een hert burlt gooit hij zijn kop meestal een beetje achterover. 

Wanneer burlen de herten? 

Het burlen van de edelherten begint in september, maar is ook in oktober nog te horen. De damherten zijn doorgaans ietsje later dan de edelherten. Damherten doen het ongeveer vanaf half oktober.  

Ik hoorde de damherten eerdere jaren eind oktober en begin november nog, maar het edelhert doet het dus juist nu al, begin oktober. Ik weet dat de edelherten op de Veluwe ook al even bezig zijn. 

Burlend hert fotograferen 

Een burlend hert op een mistige morgen op de Veluwe vastleggen is natuurlijk veel gaver dan in een afgesloten kamp, en ook ergens anders, in het bos, echt in het wild, een burlend hert fotograferen is natuurlijk mooier dan in de stad, want ja, een hek op de achtergrond verpest het natuurlijk een beetje, maar heb je geen tijd om helemaal naar de Veluwe of een ander natuurgebied met herten te gaan, zoals de AWD, waar echt ontzettend veel damherten zitten, dan kun je eens kijken of er bij jou in de buurt ook een hertenkamp met edelherten of damherten is. 

Filmpje burlend damhert 

Oktober is dé maand om het burlen van de herten te horen, hoewel ik het een paar jaar geleden zelfs begin november nog hoorde. Je hoort het op dit filmpje van een damhert dat ik in 2020 maakte. Bij de 17e en 18e seconde hoor je het damhert twee keer zijn zo typerende geluid maken. Wil je het echt goed horen dan kun je beter naar mijn filmpje in mijn blog over de AWD luisteren!  

Het geluid van een damhert doet mij denken aan zo’n houten Guiro kikker waar je met een stokje overheen kunt gaan, maar bij een edelhert kan het ook veel langer aanhouden en meer oerachtig klinken, echt als brullen of als het loeien van een koe.

Het geluid van zo’n croaking frog lijkt een beetje op het geluid van het burlen van een damhert vind ik. En zo’n loeiend koeienblik (oh, jeugdsentiment!) als het geluid van een edelhert.

edelhert-in-den-haag

Met een beetje geluk hoor je het 

Heb je het burlen nog nooit gehoord en ben je wel benieuwd, maar ben je niet zo’n natuurwandelaar? Ga –als je in Den Haag woont of naar Den Haag gaat- gewoon eens bij de Koekamp kijken.

Je moet een beetje geluk hebben, want ze doen het niet altijd en niet constant, ook in ‘burlmaand oktober’ niet continu, maar dan heb je wel de meeste kans. Grofweg vanaf eind september tot begin november kun je het horen. Wandel je juist wel graag in de natuur loop dan zeker nog lekker door naar het Haagse Bos.  

brug koekamp haagse bos

Groene Entree  

Vorig jaar ging de vernieuwde (of beter gezegd heringerichte) Koekamp open met de bedoeling een groene entree naar het Haagse Bos en NP Hollandse Duinen te zijn, direct vanaf de kant van Babylon en de Bezuidenhoutseweg.  

Die natuurlijker overgang naar het Haagse Bos is er inmiddels, er is o.a. een nieuwe brug en extra wandelpaden gekomen, maar er waren nog meer plannen om van het park een ‘stadsentree met allure’ te maken. 

groene entree haagse bos

Bezoekerscentrum Staasbosbeheer 

Er waren ook plannen voor de komst van een nog te bouwen bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer. Bij mijn weten zou dat er in 2023 komen, maar het is er (volgens mij) nog niet. Wel weet ik dat de Koekamp ook het werkterrein van Staatsbosbeheer is. Ben je wel eens aan de andere kant gaan wandelen dan ben je het misschien wel eens tegengekomen.  

Horeca op de Koekamp 

Er waren zelfs plannen voor horeca op/aan de Koekamp. Of dit er ooit van gaat komen is (mij) onduidelijk. De Bomenstichting was tegen, maar hoe het er nu voor staat weet ik niet. 

De toekomst van de herten op de Koekamp 

Pas toen dit blog bijna af was en ik nog even iets opzocht stuitte ik op een online bericht van januari dit jaar en ontdekte zo dat hertenkampen in Nederland moeten gaan verdwijnen. Ik wist dit niet en heb dit begin dit jaar helemaal gemist in het nieuws, maar ik las het nu ook op NOS.nl.  

Hertenkampen in Nederland 

Nederland telt zo’n 250 hertenkampen en ook dit eeuwenoude hertenkamp moet dus weg. Minister Adema vindt dat dierenwelzijn voor het ‘Bambi-gevoel’ moet gaan en vindt dus dat damherten en edelherten in velden en bossen moeten leven en niet op een beperkte ruimte achter een hek aangezien dat niet bij deze dieren hoort.

‘Herten moeten de ruimte hebben om te kunnen vluchten wanneer ze gevaar ruiken’ en mogen daarom vanaf 2024 niet meer op kinderboerderijen, hertenkampen en in tuinen gehouden worden. Op de website Animal Rights las ik het stuk Hertenkampen gaan verdwijnen en dat is goed.  

Moeten de herten op de Koekamp weg?  

Bovenstaande zou betekenen dat de herten op de Koekamp moeten gaan verdwijnen. Dat wist ik niet! Enige research leverde op dat dit niet alleen voor het hertenkamp bij de Koekamp maar ook voor het hertenkamp in het Zuiderpark opgaat en dat het dierenwelzijn voorop staat.  

Omgeving hertenkamp

Ik kan me daar zeker in vinden en ik vind bovendien de nabijheid van de snelweg, de vele demonstraties en concerten op het naastgelegen Malieveld en de bouwactiviteiten bij het station ook geen ideale leefomgeving voor de herten, maar ik vind het ook wel weer jammer van zo’n mooi en historisch hertenkamp als de Koekamp.

Hebben de herten genoeg ruimte?

Eerlijk gezegd vind ik het hertenkamp op de Koekamp er heel relaxt en leuk uitzien voor de herten en volgens mij hebben ze genoeg ruimte, het is echt een groot gebied, maar hoe dit in de toekomst zal gaan?  

Herten fokken 

Op ‘In de buurt Den Haag’ las ik dat de huidige herten niet weggehaald of afgemaakt zullen worden gelukkig, maar dat ze mogen blijven tot ze overlijden. Er mag echter niet meer gefokt worden met de dieren.  

Hoe het dan met de bronst zit? De bronst is natuurlijk een natuurlijk iets, dus dat kan niet tegengehouden worden lijkt me. Juist dat gaat dan ook weer tegen de rechten van dieren in zou je denken. Hoe het dus in de toekomst met het hertenkamp op de Koekamp zal gaan weet ik niet, maar voorlopig kun je ze er nog zien en horen.  

Goed om te weten als je de herten wil zien 

  • Je mag/kunt niet tussen de herten op de Koekamp lopen, maar alleen vanaf het hek kijken. Het kan zijn dat ze net aan de andere kant lopen, dan zie je ze minder goed.  
  • Neem niet alleen je telefoon maar ook een camera met zoomlens of verrekijker mee voor als ze wat verder weg zitten.  
  • Je mag de herten niet voeren, dus doe dit ook echt niet. 
  • Maak geen harde geluiden of stoor de herten anderszins niet. 
  • Laat geen afval achter in de buurt van de Koekamp, het Haagse Bos of het Malieveld.  

Ligging en bereikbaarheid hertenkamp Koekamp 

Wil je naar de Koekamp in Den Haag komen dan is het volgende handig te weten qua ligging en bereik:  

  • De Koekamp ligt op loopafstand van het station. Twee minuten lopen en je staat er.  
  • Op de fiets ben je in 1 minuut van het Centraal Station bij de Koekamp. Je fietst over de Laan van Reagan en Gorbatsjov. 
  • Let op: De mega fietsenstalling Take a Brake (brake ja, niet break) onder het Koningin Julianaplein bij Den Haag Centraal is per 1 oktober 2023 dichtgegaan en blijft tot eind december 2024 gesloten vanwege de bouw van nieuwe woontorens boven de stalling. 
station den haag oktober

Iets eten of drinken bij Koekamp  

Wil je iets eten of drinken in de buurt van de Koekamp dan kan dat ‘ouderwets’ bij Paviljoen Malieveld, maar ook wandel je zo naar het centrum. Het Plein vol bars, restaurants en terrassen is niet ver.  

Iets eten of drinken vlakbij het station kan ook, bij foodhal Mingle Mush bijvoorbeeld. Bij aankomst met de trein moet je dan de rechter zijuitgang van het station hebben en je staat er al voor. Ook Babylon zie je dan liggen. Doe je het juist op de terugweg dan is het, als je met je gezicht naar de treinen staat, de linker uitgang. MingleMush zit op het Anna van Bürenplein, achter de fontein.

Koekamp met kids  

Wil je met je kinderen hertjes kijken besef dan dat je er dus helaas niet middenin mag lopen, maar van een afstandje kijkt. Combineer je bezoek aan de hertjes op de Koekamp met iets anders: 

  • Met kinderen is een pannenkoek poffertjes eten bij Paviljoen Malieveld misschien een idee, behalve op maandag.  
  • Een wandelingetje met je kind(eren) langs het hertenkamp is goed te combineren met een bezoek aan het Kinderboekenmuseum of Huis van het Boek. Beide musea zijn vlakbij. Ook het Museumkwartier is vlakbij.  
  • Meer natuur? Combineer een wandelingetje langs het hertenkamp met een langere wandeling door het Haagse Bos.  
  • Zijn de kleine beentjes nog niet moe? Wandel dan nog wat verder door naar de andere kant van het Haagse Bos waar het Huttenbos ligt.  
  • Of… pak de tram naar Scheveningen en ga lekker uitwaaien op het strand! 

De twee foto’s hierboven maakte ik een keer in de winter. Een vader tilde zijn dochtertje even op om naar de herten te kijken. Pas wel op voor het schrikdraad!

Tips in de buurt van de Koekamp 

  • Het Hertenkamp op de Koekamp is leuk om even langs te wandelen, maar echt lang zul je er niet zijn, dus het is niet iets waar je speciaal voor naar Den Haag moet komen, maar het is uiteraard wel prima te combineren met iets anders in Den Haag, met een langere wandeling of een bezoek aan een museum in het Museumkwartier. Of doe het -als je zoals ik in Den Haag woont- even ter ontspanning tussendoor of na een drukke dag.  
  • Hou je van fotograferen of van architectuur? Maak dan zeker even (net als ik hierboven deed) een foto van de weerspiegeling van de Haagse ‘skyscrapers’ in de vijver bij de Koekamp. 
  • Meer natuur? Maak een mooie wandeling door het Haagse Bos.  
  • Ben je van plan in oktober naar Den Haag te komen doe dat dan in de tweede helft van de maand, want van zaterdag 14 tot en met zondag 29 oktober 2023 is ook de bijzondere Japanse Tuin op Landgoed Clingendael weer open, van 10u tot 16u.  

Blogs over de natuur in Den Haag 

Ik schreef nog veel meer blogs over Den Haag en over de Haagse natuur. Lees hieronder waar je de mooiste plekken voor een herfstwandeling in Den Haag vindt, zowel in het bos als in de duinen, of… lekker langs het strand.

Bos en natuur in Den Haag: 7 plekken voor een herfstwandeling
Een wandeling door het Haagse Bos
Nationaal Park Hollandse Duinen (NPHD): waar ligt het en welke mooie (natuur)gebieden horen bij NP Hollandse Duinen?
Het Nederlands Kustpad (LAW 5) wandelen: lange afstand wandelpad langs de kust (North Sea Trail!)

1 gedachte over “Burlend edelhert op de Koekamp in Den Haag (hitsige herten, ook in de stad!) ”

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Scroll naar boven