Categoriearchief: Bosnië en Herzegovina

massagraven

Must visit in Sarajevo: Galerija 11/07/95, museum ter herinnering aan de val van Srebrenica

Zaterdag was het 25 jaar geleden dat de enclave Srebrenica viel, in het huidige Bosnië-Herzegovina. Ik studeerde indertijd Mediterrane Studies en Joegoslavië was natuurlijk ook één van de landen rond de Middellandse Zee.

Hoe de oorlog in voormalig Joegoslavië precies in elkaar zat, was moeilijk te begrijpen. Soms was het nieuws zo naar dat ik niet eens meer alles volgde. De val van Srebrenica herinner ik me echter nog goed. Maar hoe zat het nou ook alweer?

Ik bezocht Galerija 11/07/95 in Sarajevo om iets meer over Srebrenica te weten te komen.

srebrenica-tentoonstelling

Galerija 11/07/95

Tijdens mijn bezoek aan Servië en Bosnië vorig jaar, besloot ik in Sarajevo naar Galerija 11/07/95 te gaan, een museum ter herdenking aan de duizenden Bosnische moslims die tijdens de genocide in 1995 door het Bosnisch-Servische leger vermoord zijn.

De naam van het museum verwijst naar die datum, 11 juli 1995, nu 25 jaar geleden.

must-visit-sarajevo

De val van Srebrenica

Op 11 juli 1995 werd een bataljon van Dutchbat, die de ‘veilige’ moslimenclave Srebrenica diende te bewaken, onder de voet gelopen door het Servische leger, waardoor ruim 8000 mensen het leven lieten. Servisch extremistische troepen van generaal Mladic vielen de enclave binnen en vermoordden in rap tempo meer dan 8.000 Bosniakken, mannen en jongens.

Hier zie je een lijst met de 8.372 namen en geboortedata van de slachtoffers. Een afschuwelijk groot aantal. De meeste slachtoffers zijn begraven in Potocari, bij Srebrenica dus.

blauwhelmen-srebrenica

Dutchbat in Srebrenica

Vorige week keek ik een aantal avonden op NPO2 naar de documentaire van Coen Verbraak met de verhalen van Dutchbatters die de enclave hadden moeten beschermen, maar wat niet gelukt was. De internationale gemeenschap deed niets en Dutchbat, die daar gelegerd was, kreeg de schuld.

De machteloze missie van Dutchbat.

Documentaire over Srebrenica

De verhalen in de documentaire ‘De machteloze missie van Dutchbat’ waren ontzettend heftig en als je alleen naar de ogen van de vertellers keek zag je gewoon wat het nu, na al die jaren nog met ze doet.

Daar waar het nieuws in de jaren 90 soms langs je heen ging, omdat je bijna gewend raakte alleen maar ellende te horen uit voormalig Joegoslavië, of omdat je het simpelweg gewoon even niet meer wilde zien, kwamen deze reportages juist des te meer binnen. Het is zo gruwelijk allemaal!

museum-in-sarajevo

Museum Galerija 11/07/95 bezoeken

Datzelfde geldt voor een bezoek aan Galerija 11/07/95. Een bezoek dat niemand koud laat, zo heftig is het. In het museum zie je niet alleen foto’s van de overleden mannen en jongens, maar ook andere heftige beelden. Wat een verdriet voor zo ontzettend veel familieleden moet dat geweest zijn, en nog steeds…

Kippenvel

Met kippenvel op mijn armen stapte ik het museum weer uit, ook al was het buiten meer dan 30 graden. Na alle beelden van ellende, oorlog, kou en sneeuw was het zo onwerkelijk ineens weer een stralend blauwe hemel, groene heuvels en vrolijke mensen te zien!

Als je de gruwelbeelden op tv en in het museum hebt gezien, kun je je bijna niet voorstellen dat Srebrenica slechts 40 kilometer rijden van deze mooie plek op de Balkan af ligt.

sarajevo

Must visit in Sarajevo

Een uur tevoren was ik naar binnen gelopen. Ik was met een groep op pad (tijdens mijn reis door 5 Balkanlanden), maar in de stad mocht iedereen zijn eigen plan trekken. Zoals gewoonlijk racede ik weer van de ene naar de andere plek omdat ik zoveel mogelijk wilde zien. Een bezoek aan Galerija 11/07/95 vond ik in elk geval een must en dus wandelde ik er naartoe.

galerija-110795

Foto’s Galerija 11/07/95

Bij binnenkomst in het museum vertelde ik dat ik een reisblogger uit Nederland ben en er graag aandacht aan wilde besteden. Wel werd mij verteld dat ik geen foto’s mocht maken. Alleen waar ik mijn ticket kocht (ja, ik kocht gewoon een kaartje), mocht ik nog een foto maken.

galerija-110795-sarajevo

Srebrenica expositie

Galerija 11/07/95 is een permanente expositie. In het museum wandel je met een koptelefoon op door het museum, langs verschillende foto’s en geschreven berichten. Via de audio guide kun je in verschillende talen luisteren naar wat je ziet. Als je op een bankje plaatsneemt en naar bewegende beelden kijkt staat het kippenvel op je armen. Maar ook al als je dit ziet:

massagraven-in-bosnie

Heftig museum

De Dutchbatters zou ik niet aanraden naar Galerija 11/07/95 te gaan, maar ieder ander wel. Het is afschuwelijk om in het herinneringsmuseum foto’s te zien en teksten te lezen, maar wel een must. Zelden kwam ik zo verslagen uit een museum als uit 11/07/95, maar dat is niet voor niets. Al die duizenden mensen die destijds het leven lieten. Afschuwelijk! Wat een afgrijselijk verdriet.

Galerija 11/07/95 mag je echt niet overslaan!

srebrenica-museum-sarajevo

Galerija 11/07/95 met kinderen bezoeken?

Je kunt dit ook met kinderen doen, maar denk daar wel even over na, want het is echt behoorlijk heftig. Met kinderen raad ik eerder aan het War Childhood Museum te bezoeken. Dat komt ook binnen, maar is beter te begrijpen voor kinderen (in het museum verplaats je je in hoe de kinderen met de oorlog omgingen) en is ook interessant voor volwassenen. Ik wil hier eigenlijk nog een keer apart aandacht aan besteden.

siege-of-sarajevo

Waar ligt Galerija 11/07/95?

Je vindt Galerija 11/07/95 niet in Srebrenica, maar in het centrum van Sarajevo. Vanaf de meeste bekende plekken in de stad wandel je er zo naartoe. Het museum zit direct rechts van de kathedraal.

Trg Fra Grge Marti?a 2/III
71 000 Sarajevo
Bosnia & Herzegovina

museum-of-crimes-against-humanity-and-genocide

Museum Of Crimes Against Humanity And Genocide 1992-1995

Het Museum Of Crimes Against Humanity And Genocide zit daar ook. Mocht je nog niet overtuigd zijn om toch even in het heftige verleden te duiken, hier (als je op de link klikt) lees je de reviews.

genocide-museum

Naar de Balkan?

Hopelijk kunnen we (of misschien jij wel) volgend jaar de Balkanlanden weer bezoeken. In verband met het oranje reisadvies als gevolg van de coronacrisis zijn diverse landen nu niet te bezoeken en dat is jammer. Want je verwacht het misschien niet, maar ondanks de gruwelijke oorlog zijn het verschrikkelijk mooie landen! Ook een stad als Dubrovnik ligt op de Balkan.

In mijn blog ‘Waarom je op vakantie naar de Balkan wil’ liet ik al foto’s zien die ik er maakte, van ontzettend mooie plekken, van de natuur, de gave autoroutes, de steden en nog meer. De gave kopfoto van dat blog maakte ik op slechts 40 kilometer rijden afstand van Srebrenica!

Sarajevo bezoeken

Ondanks dit heftige museum waar je echt even ontdaan van naar buiten komt, is Sarajevo wel echt een ontzettend leuke stad. Een supersfeervolle en gezellige stad met een erg leuk oosters gedeelte waar ik me helemaal in mijn element voelde.

Sarajevo is sowieso een must visit!

In Sarajevo zijn naast het bezoeken van heftige musea ook hele leuke dingen te doen, zoals iets drinken op een heel gaaf uitzichtpunt of met de kabelbaan naar de oude bobsleebaan van de Olympische Spelen gaan (als je op de link klikt en even naar beneden scrollt zie je bij punt 8 één van de foto’s die ik er maakte). Het is dus echt niet alleen maar ellende.

srebrenica-museum

Waarom dit blog?

Ik schrijf liever over iets vrolijks, maar ik vond dat ik hier, juist doordat ik het museum over Srebrenica bezocht heb, hier toch echt nog een keer aandacht aan moest besteden. Nu, 25 jaar na de val van Srebrenica, was natuurlijk het moment om dat te doen. Oké, ik had het graag voor het weekend af willen hebben, voor de Srebrenica-herdenking afgelopen zaterdag. Dat is niet gelukt, maar nu dan alsnog.

Nationaal Herdenkingsmonument Srebrenica

De gemeente Den Haag (waar ik woon) krijgt een nationaal monument ter herdenking van de slachtoffers van de genocide in Srebrenica. Als dit monument er daadwerkelijk is, zal ik er een keer aandacht aan besteden.

massagraven-sarajevo

Foto’s in dit blog

De kopfoto van dit blog en de foto van de massagraven hierboven maakte ik overigens niet in Potocari (Srebrenica), maar in Sarajevo, waar je ook massagraven ziet. Hier zie je de massagraven in het Srebrenica-Potocari Memorial Center. De andere foto’s maakte ik buiten het museum en bij binnenkomst in het museum. In het museum mocht ik niet fotograferen.

balkan

Daarom wil je op vakantie naar de Balkan!

Op vakantie naar de Balkan? Misschien is het een onbekende regio voor je, heb je er een ‘grauw’ beeld bij of hebben de Balkanlanden je gewoon nooit getrokken, misschien door de oorlog nog, maar na het lezen van dit blog ben je in één keer om. Grote kans dat jij straks ook naar de Balkan wil!

vakantie-balkan

Waarom op vakantie naar de Balkan?

Misschien wist je nooit zo goed wat je er kon verwachten of waarom je er naartoe zou ‘moeten’. In Kroatië ben je misschien al eens geweest, maar verder? Landen als Servië, Bosnië en Montenegro stonden waarschijnlijk niet bovenaan je bucketlist. Maar zometeen wel!

Je denkt er misschien niet aan, maar je kunt ook een zonvakantie naar Montenegro boeken (bijvoorbeeld via de Vakantiediscounter) of een mooie auto rondreis door Montenegro (met vlucht). Nog gaver is een rondreis door meerdere Balkanlanden, zowel individueel als in een groep, ook met kinderen! In dit blog zie je meerdere landen voorbij komen.

Nog even en je weet het: dáárom wil je op vakantie naar de Balkan!

vakantie-montenegro

Servië, Bosnië-Herzegovina, Kroatië, Montenegro en Kosovo

Ik bezocht onlangs 5 Balkanlanden (Servië, Bosnië-Herzegovina, Kroatië, Montenegro en Kosovo) en was enorm onder de indruk! Het is ongelofelijk dat zo weinig mensen weten dat de Balkan zó mooi is! Echt, je moet het zien!

Update: ik maakte deze fantastisch mooie reis met Djoser. De data voor 2021 zijn bekend: prijzen rondreis Balkan.

Tip: Er is nu ook een familiereis naar Servië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië en Montenegro! Wel een iets andere route, maar ook mooi!

Twijfel je nog? Of je nou graag met een groep een rondreis door de Balkan maakt of er liever zelf naartoe gaat. Na het zien van de foto’s in dit reisblog wil je ook gaan!

Wedden dat ook jij verrast zult zijn?

bergen-balkan

11 redenen om naar de Balkan te gaan

Waarom ‘moet’ je echt eens gaan? Hieronder noem ik 11 redenen om op vakantie naar de Balkan te gaan. Tussendoor zie je de foto’s die ik de afgelopen weken maakte.

1. Overdonderende natuur

Dat de natuur op de Balkan zó mooi was wist ik tot voor kort niet. Ik had wel eens wat gezien wat me wel aansprak en de mooie natuurgebieden waren weliswaar de reden dat ik deze reis wilde maken, maar dat het zó waanzinnig mooi was had ik nooit gedacht.

Het vele groen, de hoge bergen, de kronkelende rivieren, de turquoise meren en baaien. Het was allemaal práchtig!

balkan-mooiste-plekken

Soms bleef ik het achterelkaar zeggen: prachtig, prachtig, prachtig!

Ik waande me in landen ver weg; het ene moment in Laos, dan weer op de Azoren. Ook anderen uit de groep waarmee ik reisde zagen overeenkomsten met Slovenië of IJsland voorbijkomen. Steeds weer anders! Zoveel natuurschoon en diversiteit in een relatief kleine regio, en dat gewoon in Europa!

vakantie-balkan-meer

Natuurgebieden als Tara National Park, Biogradska Gora en Skadarsko Jezero… Wat een natuurpracht! En dan ineens weer het totaal anders ogende bizarre Djavolja Varos, dat eerder aan Cappadocië doet denken.

Bosnië, Servië en vooral Montenegro zijn overdonderend mooi!

balkan-kust

vakantie-balkan

mooie-plekken-balkan

balkan-vakantie

balkan-baai

landschap-servie

2. Boeiende en sfeervolle steden

Qua steden is de Balkan ook heel divers! Zie je denkend aan de Balkan vooral grijze en grauwe steden voor je? Dan heb je het mis! Ja, in sommige steden zie je grote lelijke kolossen en het is anders dan de Méditerranée, maar er zijn zoveel bijzondere en boeiende steden te bezoeken. Zowel steden die je niet mag overslaan tijdens een rondreis over de Balkan als steden die puur als citytrip geschikt zijn.

Must see steden op de Balkan zijn wat mij betreft in elk geval het heerlijk oosterse Sarajevo (wat een leuke stad!), het supersfeervolle Kotor, hip en rauw Belgrado, het beroemde Mostar en de populaire parel aan de Adriatische Zee: Dubrovnik. Maar dat niet alleen.

vakantie-bosnie

gave-plekken-balkan

sfeervol-balkan

kotor-balkan

balkan-stad

vakantie-balkan-leuke-stad

hoe-is-de-balkan

Ook het historische Nis, het opkomende en originele Pristina in Kosovo (hieronder) en kleinere steden als het terrasrijke Trebinje, het eveneens Bosnische Visegrad met de brug over de Drina en vreemd maar verrassend Valjevo in Servië zijn de moeite waard.

vakantie-kosovo

terras-balkan

balkan-waar-naartoe

Of je nou naar Servië, Bosnië-Herzegovina, Kosovo, Kroatië of Montenegro gaat, in elk van deze Balkanlanden vind je bijzondere steden vol historie en met een steeds weer net even andere sfeer. In Sarajevo waan je je in Istanbul, in Kotor lijkt het even alsof je plotseling naar de stadjes in Puglia getransporteerd bent en sommige andere steden lijken op niets wat je eerder zag.

Wat een bijzondere en totaal verschillende steden vind je op de Balkan!

3. Adembenemende autoroutes

Ben je dol op rijden en rij je graag de mooiste routes? Ook dan zit je goed op de Balkan. Soms bezoek je landen waar je mooie dingen kunt zien, maar waar het onderweg niet bijzonder mooi is. Nou, op de Balkan is ook het onderweg zijn een feest!

In Servië, Bosnië en zeker ook in Montenegro kun je werkelijk adembenemend mooie routes rijden, met je eigen auto, een huurauto of met een bus. Alleen in Kosovo vond ik het (in het gedeelte waar wij kamen) niet mooi onderweg. Maar in de overige landen was het geweldig, zeker met mooi weer! We legden 2.000 kilometer op de Balkan af en ik heb alleen maar naar buiten gekeken.

balkan-mooi

Juist omdat ik in een grote bus zat (terwijl ik een minibus verwacht had) kon ik alles goed zien. Ik bleef fotograferen! Ben je met de auto dan heb je juist weer het voordeel dat je bij elk uitkijkpunt kunt stoppen.

mooie-route-balkan

Of we nou de route naar het Tara National Park in Servië reden (de eerste foto bij punt 3), de route tussen Sarajevo en Mostar in Bosnië (de foto hierboven), de kustroute in het zuiden van Kroatië (de foto hieronder) of de route langs de Mrtvica Canyon in Montenegro (de 4e foto), het was allemaal adembenemend mooi.

mooie-route-kroatie

Sommige routes zijn spannend, met hooggelegen wegen, haarspeldbochten en ravijnen, maar veilig zijn ze wel en gewoonweg waanzinnig mooi! Val niet in slaap in de bus of als bijrijder, dan mis je echt iets! Van knalturquoise rivieren tot weelderig groen of ruige bergen. Ik zat ‘Oh’ en ‘Ahh’ zuchtend voor het raam. Zelden heb ik in Europa zulke mooie routes gereden!

mrtvica-canyon

Op de Balkan vind je enkele van de mooiste autoroutes van Europa!

reis-balkan

4. Bijzondere boottochten

Ook kun je op de Balkan hele mooie boottochten maken. Er zijn verschillende grote meren, rivieren en kuststeden. Door het fjord van Kotor, langs de eilandjes in de bijzondere baai van Kotor, maar vooral ook de boottocht op het Skadarmeer, ook wel het meer van Shkodër genoemd, was schitterend. Het is één van de grootste meren van Europa en ligt op de grens van Montenegro en Albanië. Zelfs (of misschien wel juist vanwege) het gedeeltelijk slechte weer was het waanzinnig mooi!

Waanzinnig mooie meren, fjorden en baaien.

mooie-gebieden-balkan

meer-van-shkoder

boottocht-baai-kotor

5. De gaafste uitzichtpunten

Door de prachtige natuur en de soms hoge bergen kom je op de Balkan ook geweldig gave uitzichtpunten tegen. Sommige kun je met de auto bereiken, maar de mooiste uitzichten krijg je als beloning na een wandeling.

Letterlijk en figuurlijk hoogtepunten waren wat dat betreft het uitkijkpunt Banjska Stena in Servië (de kopfoto) en de view vanaf het fort hoog op de top boven Kotor in Montenegro dat alleen wandelend te bereiken is. Je ziet het hieronder. Maar ook het uitzicht over Sarajevo bij zonsondergang was magisch!

Alleen al deze mooie uitzichtpunten maken een reis naar de Balkan onvergetelijk.

balkan

balkan-vakantie

balkan-blog

mooiste-plek-servie

6. Je struikelt er niet over de toeristen

Op steden als Dubrovnik (op de foto hieronder) en Mostar na (ook heel toeristisch!) struikel je op de Balkan nog niet over de toeristen. Je vindt hier echt nog veel onontdekte gebieden waar je geen enkele Nederlander tegenkomt. Zoek je dus een originele bestemming waar niet iedereen al geweest is dan zijn Servië, Kosovo, Bosnië en Montenegro echte aanraders!

De buitenlanders die ik in dit deel van de Balkan zag waren vooral Oostenrijkers en Zwitsers en soms een Duitser of Italiaan. Nederlandse nummerborden zag je maar weinig en op sommige plekken helemaal niet. Alleen in Dubrovnik en Mostar hoorde je soms wat Nederlands, en in Belgrado en Sarajevo een enkele keer.

Op de Balkan vind je enkele drukke steden, maar verder vooral nog echt onontdekte gebieden!

vakantie-dubrovnik

vakantie-balkan

7. Het is goedkoop

Een heel groot voordeel van een reis naar de Balkan is dat het goedkoop is! Een georganiseerde rondreis is niet goedkoop omdat je uiteraard ook betaalt voor reisleiding, chauffeur, dagelijks vervoer, extra’s en gewoon dat alles goed geregeld is (wat zeker voordelen heeft!), maar doe je het zelf dan kun je echt heel goedkoop vakantie vieren op de Balkan. Of je nou met de bus, de trein of auto reist. Ter plekke zijn treinen erg goedkoop. Per uur reizen met de trein betaal je meestal 1 soms 2 euro. En kijk toch eens wat mooi!

balkan

Behalve vervoer zijn ook overnachtingen en entreeprijzen zeer betaalbaar. Maar vooral ook het eten en drinken! In een toeristische stad als Dubrovnik (vooral) of Kotor is het duurder, maar op de meeste plekken is alles in onze ogen echt spotgoedkoop! Of je nou in dinars (in Servië), in marken (in Bosnië) of in euro’s betaalt (in Kosovo en Montenegro). In Servië moet je even rekenen (100 dinar is 0,85 cent), maar in Bosnië is het een kwestie van delen door 2 en je hebt de prijs in euro’s.

Eten en drinken is erg goedkoop op de Balkan!

Voor slechts een paar euro eet je prima. Wie van vlees houdt zit sowieso goed op de Balkan, maar ook visliefhebbers (forel!) komen er aan hun trekken. Een vleesgerecht als pljeskavica (‘hamburger’) of worstjes heb je al vanaf 2 euro (4 Bosnische mark in Sarajevo bijvoorbeeld). Voor verse forel met wijn betaalde ik 10 mark (5 euro). Vegetarisch is iets lastiger, maar kazen en salades zijn er genoeg, of gegrilde groenten. De tomaten zijn er ook overheerlijk!

groente-balkan

Drankjes zijn in de meeste landen ook erg goedkoop. Minder dan 1 euro voor koffie, thee, wijn of bier? Op de Balkan kan het! Ik dronk zelfs wijn voor 0,80 cent per glas! Ook pivo (bier) is goedkoop.

vakantie-balkan

Ik checkte net even een groepsbonnetje van een diner in Servië. Bier kostte daar 1,20 euro, een salade 1,50 euro en een gerecht als raznici (vleesspies) 4 a 5 euro. En dat nog op een toeristische plek ook!

Een börek met geitenkaas en een flesje water of een ijskoffie to go is natuurlijk nog goedkoper.

balkan-goedkoop

8. Leuke activiteiten op de Balkan

Behalve natuur en steden zijn er nog veel meer bijzondere activiteiten op de Balkan mogelijk. Elk land heeft wel enkele activiteiten en bezienswaardigheden die je niet mag missen.

Wat dacht je van een bezoek aan het dorp Drvengrad, een nagemaakt traditioneel Servisch dorp dat gebouwd is voor de film Life is a Miracle van Emir Kusturica? We zouden er overnachten (in Mecavnik resort), maar dat ging helaas niet door. En dus stond ik extra vroeg op en wandelde -na flink zoeken- via een niet aangegeven weg zelf naar het dorp.

vakantie-balkan

Ook een ritje met de historische Sargan 8 trein vanaf Mokra Gora in Servië is een aparte ervaring. Het oude treintje met houten treintoestellen zigzagt zich een weg door 22 tunnels in het mooie Servische landschap. Overnachten kan eenvoudig bij Konacište Osmica ‘op’ het station. Dat deden wij ook.

trein-balkan

Ga je naar Bosnië? Sla Sarajevo dan zeker niet over (hele gezellige stad!) en neem de kabelbaan naar boven. Wandel langs de met graffiti versierde oude bobsleebaan van de Olympische Spelen van 1984.

olympische-spelen-balkan

Maak een historische treinrit, loop over de oude bobsleebaan van de Olympische Winterspelen of bezoek een bijzondere filmlocatie.

Liever echt sportief? Ook mountainbiken, hiken, kanoën of suppen kan op de Balkan. En… skiën! Wil je dus eens goedkoop op wintersport? Kies dan voor een wintersport in Servië, Bosnië, Kosovo of Montenegro!

actieve-vakantie-balkan

9. Kloosters met de mooiste fresco’s

Heb je meer met godsdienst, kunst en cultuur? Op de Balkan zie je een mix van oost en west. Je vindt er moskeeën, kerken, kathedralen en kloosters. Zorg dat je (als je een korte broek of jurkje draagt) een grote sjaal en/of omknoopdoek bij je hebt voor de moskeeën en de kloosters en ontdek er meerdere. Het is echt de moeite waard.

fresco's-balkan

In de kloosters in Kosovo zie je fresco’s zoals je nog nooit eerder hebt gezien! Het orthodoxe klooster van Moraca en het kloosterpatriarchaat bij Pec waren al mooi, maar het Servisch orthodoxe klooster Gracanica dat op de Werelderfgoedlijst van Unesco staat vond ik het allermooist. Je moet er wel echt voor naar binnen gaan, want juist aan de binnenkant was het erg mooi!

mooi-klooster-balkan

Alle fresco’s die je eerder zag vervagen erbij. Om de fresco’s die ik in Puglia zag (en ook mooi vond) moet ik nu lachen. De fresco’s die ik in deze 3 kloosters in Kosovo zag horen denk ik wel tot de mooiste fresco’s ter wereld. Door de bijzondere binnenkant van de kloosters vond ik ze specialer dan de Sixtijnse kapel. En dan ook nog zonder de toeristenmassa’s!

Foto’s maken mag helaas haast nergens. De meeste foto’s heb ik van deze kloosters dus van de buitenkant, soms alleen één van het naar binnen gaan, net voordat ik hoorde dat je geen foto’s mocht maken. Pas op, want de monniken kunnen erg boos worden als je het toch probeert!

In het Gracanica klooster zie je de mooiste fresco’s die je ooit zag!

Ook bezochten we het Tvrdoš-klooster bij Trebinje. Het tegen een bergwand aangeplakte Ostrog klooster in Montenegro sloegen we helaas over, maar had me juist ook heel gaaf geleken.

moskee-balkan

10. De oorlog beter begrijpen

Een reden voor een bezoek aan deze regio kan ook zijn om de Joegoslavië-oorlog beter te begrijpen of om de regio die je altijd met oorlog associeerde anders te bekijken. Niet alleen de meeste recente oorlogen, maar ook de Servische onafhankelijkheidsstrijd in de negentiende eeuw, WOI en WOII, de Balkanoorlogen, het communisme, de Romeinse, Byzantijnse, Oostenrijkse, Russische, Venetiaanse en vele Ottomaanse invloeden, alles heeft zijn sporen achtergelaten.

De meest recente oorlog in voormalig Joegoslavië (in de jaren 90) was een ingewikkelde oorlog die moeilijk te snappen was. Wellicht ben je opgegroeid met beelden van de burgeroorlog in Joegoslavië. Of je bent er net als ik lang geleden geweest. Ik was zelf in 1990 voor het eerst in Joegoslavië, op mijn achttiende, tijdens mijn eerste vakantie zonder ouders, naar Istrië. Net voordat de oorlog uitbrak.

Uit de jaren 90 herinner je je vast de vele journaals met nieuws over de bloedige oorlog in Joegoslavië. Ook ik zag in mijn studententijd de beelden altijd op tv. Het was een oorlog die zo ingewikkeld lag dat het vaak langs me heen ging of die soms zo erg was dat ik het eigenlijk niet wilde zien.

Ook al was het altijd in het nieuws, uitleggen hoe het zat kon ik niet. Ook nu vind ik dat nog lastig. Hoe meer ik hoorde, hoe ingewikkelder het leek te worden, ook door al die verschillende bevolkingsgroepen. Het is niet puur dat Serviërs in Servië wonen, Bosniërs in Bosnië en Kroaten in Kroatië. Het ligt complexer dan dat.

Nog steeds wonen verschillende etnische groepen ‘overal’, door elkaar (families bestonden toen de oorlog uitbrak soms ook uit zowel moslims als christenen) of juist strikt gescheiden in aparte wijken.

Binnen Bosnië bijvoorbeeld hebben de drie belangrijkste etnische groepen, de Kroaten, de Serven en de Bosniakken allemaal weer hun eigen deelrepublieken. Republika Srpska (de Servische Republiek) is dan ook niet hetzelfde als Servië maar het Servische deel van Bosnië-Herzegovina, oftewel een deelrepubliek binnen de landsgrenzen van Bosnië-Herzegovina. Los daarvan bestaat uiteraard ook het land Servië.

In een stad als Mostar in Bosnië wonen aan de ene kant van de rivier katholieke Kroaten en aan de andere kant Bosnische moslims. In Montenegro wonen Montenegrijnen, Serviërs en Bosniakken en op de grens met Albanië ook weer veel Albanezen. Ook in Kosovo, dat nog weer een verhaal apart is, wonen veel Albanezen. Waar vele landen Kosovo als apart land zien, erkent Servië Kosovo juist niet. Ingewikkeld allemaal dus!

Ga je naar de Balkan toe dan kun je er meer over te weten komen, maar je moet wel oppassen met gesprekken over politiek. Het blijft een heel complexe kwestie, verhalen zijn soms gekleurd en het ligt nog steeds erg gevoelig.

Een must is in elk geval een bezoek aan de vele historische plekken uit de oorlog (vele bruggen, tunnels, bunkers en meer). Het is bizar om op een plek te staan waar zich zulke verschrikkelijke taferelen hebben afgespeeld. Lees erover of luister naar een gids.

Bezoek ook zeker verschillende musea, met name in Sarajevo, zoals Gallery 11/07/95 over Srebrenica en het War Childhood Museum. Ik ging en het maakte diepe indruk!

Kom meer over de oorlog te weten. Juist als je er bent kun je je er een iets betere voorstelling van maken, hoe gruwelijk ook.

oorlog-balkan

bezienswaardigheden-balkan

11. Aardige mensen

Doordat bevolkingsgroepen zo lang met elkaar overhoop hebben gelegen en oorlog hebben gevoerd verwacht je misschien niet direct hele aardige mensen, maar dat is natuurlijk onzin. Ik ben superlieve mensen tegengekomen. Mensen die blij zijn dat je er bent en echt aardig zijn. In kleinere plaatsen en op het platteland, waar de mensen echt behulpzaam zijn, maar ook in Belgrado bijvoorbeeld. Juist ook de jongeren! In winkels, maar ook in de horeca.

In Dubrovnik en Kotor merk je wel echt dat ze ingespeeld zijn op toeristen en dat is (net als overal) niet altijd een voordeel. Hoe minder toeristisch, hoe vriendelijker mensen vaak zijn. Maar ook in Kotor heb ik -eigenlijk dankzij een stortbui waardoor ik bij locals aan tafel belandde- een paar aardige Montenegrijnen ontmoet met wie ik best lang heb zitten kletsen. En in Kosovo mochten we zelfs spontaan komen kijken bij een bruiloft!

rakija-balkan

mensen-balkan

Is de Balkan veilig?

Er is in de jaren 90 veel ellende geweest op de Balkan, maar dat is alweer zo’n 25 jaar geleden. De oorlog is al lang voorbij. Het is een veilige bestemming! Ondanks dat de regio nog steeds af en toe in het nieuws is, juist vanwege dat oorlogsverleden, is het de hoogste tijd om vooral ook het positieve dat de regio te bieden heeft te laten zien en de mooie kanten van de Balkan te benadrukken.

citytrip-balkan

Balkan-inspiratie

Met mijn foto’s die ik tijdens de reis op de Facebookpagina van Follow my Footprints plaatste heb ik al veel mensen verrast en geïnspireerd, maar ook met dit blog en blogs die nog zullen volgen hoop ik je te hebben kunnen overtuigen ook eens te gaan en de schoonheid van de Balkan te ontdekken! Lees in elk geval ook mijn blog over de natuur in Servië!

De Balkan is dichtbij, maar voelt soms als reizen buiten Europa. Dat maakt het extra aantrekkelijk!

markt-balkan

Rondreis Balkan boeken

Wil je naar de Balkan, maar heb je geen zin of tijd om alles zelf uit te zoeken en ga je liever niet alleen of met z’n tweetjes, maar lijkt het je juist met een groep leuk? Ik kan een groepsreis absoluut aanraden! Een combinatie van meerdere Balkanlanden wordt door enkele reisorganisaties aangeboden. Nog niet zo lang trouwens, bij de meeste aanbieders zijn het vrij nieuwe reizen. Een groepsrondreis wordt o.a. aangeboden door Kras.

landschap-balkan

Rondreis Djoser

Zelf maakte ik de reis met Djoser, een rondreis waarbij je veel vrijheid hebt om (vooral in de steden) ook nog zelf of met een kleiner groepje op pad te gaan. Wil je het ook boeken dan is het niet goedkoop, maar je betaalt uiteraard ook voor reisleiding, chauffeur, vervoer ter plaatse en andere dingen die al voor je geregeld zijn. Aan eten en drinken geef je in elk geval haast niets meer uit.

De hotels zijn wel echt Balkan-stijl en niet allemaal zoals je wellicht uit andere landen gewend bent, maar de reis zelf was erg mooi, het was een gezellige groep (met zowel singles als stellen als een gezin met bijna studerende dochter) en ik heb echt genoten!

Update: er is nu ook een familierondreis naar de Balkan! Bekijk deze gave familiereis naar Servië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië en Montenegro!

Ben je door dit blog (wat veel tijd kostte!) geïnspireerd geraakt om de reis van Djoser te boeken dan help je me een klein beetje door het via mijn blog te boeken. Jou kost het niets extra!

reisblog-balkan

Individueel naar de Balkan

Ben je niet zo van de groepsreizen? Uiteraard zijn er ook individuele reizen naar de Balkan mogelijk. Pharos Reizen heeft een 16-daagse rondreis met eigen auto door Kroatië, Montenegro en Bosnië-Herzegovina. Of boek een familierondreis: Kroatië of deze combinatie van Kroatië en Bosnië-Herzegovina. Of deze mooie 8-daagse autorondreis naar Kroatië, Montenegro en Bosnië.

Individueel naar de Balkan kan natuurlijk ook!

Liever vliegen? TUI heeft een 8-daagse autorondreis van TUI waarbij je Montenegro met Dubrovnik combineert.

Vliegvakantie Balkan

Of kies gewoon voor een vliegvakantie naar 1 land tegelijk. Van de minder bekende landen waar ik geweest ben is Montenegro het meest geschikt voor een zonvakantie. Het is bovendien weer eens wat anders dan Kroatië! Een vliegvakantie naar Montenegro boeken? Kijk hier eens:

Vakantie Montenegro met TUI
-Een autorondreis Montenegro
Vakantie Montenegro via de Vakantiediscounter

Wil je maar 1 land bezoeken, maar wel in een groep? Kies dan voor deze groepsrondreis Montenegro van Sawadee!

balkan-stadje

Alles zelf regelen: met de auto, bus of trein naar de Balkan

Uiteraard kun je ook alles helemaal zelf plannen. Niet iedereen heeft daar zin in of tijd voor, maar vind je het juist leuk regel dan alles lekker zelf. Rij met je eigen auto naar de Balkan, ga met de trein of de bus. Als je met de auto gaat pak dan ook zeker Slovenië nog mee!

Alles zelf regelen: vliegen naar de Balkan

Of neem het vliegtuig. Vlieg bijvoorbeeld naar Belgrado, Zagreb, Skopje, Dubrovnik of Pivat. Of zoek zelf welke plaats voor jou het handigst is. Niet alle steden worden rechtstreeks vanuit Nederland aangevlogen (deze 4 in elk geval wel), maar soms kan het ook vanuit Duitsland of België. Rechtstreeks Naar Servië kan vanaf Schiphol (met Transavia), naar Montenegro vliegen kan vanaf Eindhoven en naar Dubrovnik vanaf Rotterdam. Hier kun je vluchten naar de Balkan zoeken.

Hotels Balkan

Hotels op de Balkan boek je gewoon via Booking.com.

Wil je alles zien wat ik gezien heb ga dan met Djoser. De foto’s heb ik allemaal tijdens mijn Djoser-reis gemaakt. Ik hoop dat je ze mooi vond.

Lijkt jou na het zien van dit alles een reis door de Balkan ook wel wat?

we-zijn-er-bijna

We zijn er bijna: op de Balkan!

We zijn er bijna, op de Balkan! Ja, als je dit leest zijn we inderdaad bijna in Zuidoost-Europa, op de Balkan dus! Het programma met het rondreizende gezelschap begint maandag weer en ook ik ben de komende 2 weken op de Balkan!

Naar de Balkan

Lange tijd trokken de Balkanlanden me niet zo. Althans, niet allemaal. Griekenland en Kroatië wel, in Griekenland ben ik al vaak geweest en in Kroatië ook al twee keer, en ook Slovenië, Albanië en Montenegro staan al jaren op mijn bucketlist, maar Servië, Bosnië en Kosovo stonden niet bovenaan mijn wensenlijstje. De natuur leek me mooi, maar qua steden hield ik altijd meer van het mediterrane sfeertje.

Zuidoost-Europa

Maar terwijl ik bij veel Balkansteden nog lang aan het Oostblok moest denken en ik ze nog altijd met oorlog associeerde wist ik natuurlijk wel dat er in het voormalig Joegoslavië veel veranderd is de afgelopen jaren. Langzaamaan groeide mijn interesse voor dit onontdekte deel van Europa, niet zo zeer puur voor Oost-Europa, maar wel voor Zuidoost-Europa.

Rondreis door 5 Balkanlanden

Toen ik begin dit jaar dan ook een bericht in mijn inbox zag over een gloednieuwe rondreis van Djoser door maarliefst 5 Balkanlanden was mijn interesse gewekt. Ik bekeek het dag tot dag programma, googelde de natuurgebieden en was verkocht! Wat ontzettend mooi en bijzonder allemaal! Ook plekken die ik nog nooit ergens voorbij had zien komen. Dit moest ik zien!

Servië, Bosnië-Herzegovina, Kosovo, Montenegro en Kroatië

Normaal zou ik zeggen: zoveel landen in 1 reis? Wat zonde, dan zie je net niks. Maar dat is niet zo, met zo’n georganiseerde reis zie je juist heel veel. Vervoer, overnachtingen en uitstapjes onderweg zijn al geregeld, dus dat kost je geen tijd meer en je hebt toch nog heel veel vrijheid om zelf op pad te gaan. En het zijn maar kleine landjes. Als je vroeger 2 weken naar Joegoslavië ging zei niemand: dat is te kort.

Alleen in Kroatië zijn we maar kort, in Dubrovnik, maar daar ben ik al eens geweest. Hoe dan ook, dit wordt een hele interessante reis. Een indrukwekkende rondreis door meerdere Balkanlanden.

Foto’s Balkan

Ik zal zeker af en toe wat foto’s delen op de Facebookpagina van Follow my footprints, op twitter @eventjes en op Instagram (@denise_miltenburg)!

Gids Balkan

Op de foto bovenaan dit blog zie je de Lonely Planet Eastern Europe die ik meeneem. In deze reisgids staan overigens nog veel meer landen! Ga je pas volgend jaar? Dan kun je ook voor de Lonely Planet Western Balkans kiezen die 1 oktober 2019 uitkomt. Die is specifiek gericht op de West-Balkan, de landen die je bezoekt. Alleen Kroatië staat daar niet in.

Oké, en nu snel naar de gate voor mijn vlucht naar Belgrado! Ja, ik doe het normaal nooit, maar (door tijdgebrek) schreef ik dit blog nog snel op Schiphol!

We zijn er bijna!

Tip: maandag begint het programma We zijn er bijna! Dit jaar trekken de stellen met hun caravans en campers door de Balkan. In vijf weken reist Martine van Os met 35 vakantiegangers door de groene bergen van de Balkanlanden van camping naar camping. We zijn er Bijna! is vanaf maandag 22 juli wekelijks te zien om 21.15 uur op NPO 1.

Route We zijn er bijna 2019

De kampeertocht van ‘We zijn er bijna!’ volgt een deel van de route die ik ook af leg. Ze beginnen in Zagreb in Kroatië en komen langs Sarajevo en Mostar in Bosnië-Herzegovina. Vervolgens trekt het gezelschap dwars door Montenegro en via Albanië reizen ze langs de Adriatische Kust terug naar Kroatië. Dit allemaal onder leiding van reisbegeleiders Willem en Petra.

Als ik terug ben ga ik het zeker kijken!

Terug van de Balkan

Update 5 augustus 2019: ik ben terug en heb een werkelijk gewéldige reis gehad door dit nog grotendeels onontdekte deel van Europa! Wat een overdonderend mooie natuur en fascinerende steden! Wat een verschillende steden ook, sommige zo sfeervol! En de landschappen onderweg in Servië, Bosnië en Montenegro vooral. Werkelijk waar adembenemend! En dat gewoon in Europa!

Gaat dat zien mensen!

Blogs over de Balkan

Vervolg update 5 augustus 2019: Ik heb gisteren na terugkomst in Nederland meer dan 5.000 foto’s ingeladen. Je zult er dus nog veel van tegenkomen de komende tijd en echt verbaasd zijn! Ook over bestemmingen die ik tijdens de trip nog niet op social media heb gedeeld.

Kun je niet wachten? Bekijk alvast wat ik op de Facebookpagina van Follow my footprints en op twitter plaatste. Leuk als je reageert en tot snel maar weer! Update: Lees hier mijn blog over de Balkan. En ook mijn blog over de mooiste plekken van Servië.