Categoriearchief: Den Haag

sfeer-kerstmarkt-den-haag

Sprookjesachtige sfeer, mooie producten en eten op de kerstmarkt in Den Haag (Royal Christmas Fair)  

Houtkacheltjes branden, lichtjes twinkelen. De geur van raclette dringt tussen de mooie houten kotjes en hoge bomen op het Lange Voorhout door. Mensen met bratwursten wandelen voorbij. Iedereen warm aangekleed, want het is bar koud. Ondanks de temperatuur kijkt iedereen verwonderd om zich heen.

Ja, zo in december, in de donkere dagen voor Kerst is het –zeker in de avond- supersfeervol op de Royal Christmas Fair in Den Haag. Zodra het donker wordt is het extra gezellig en hangt er een sprookjesachtige sfeer. Magisch bijna.

waar eten op de kerstmarkt in den haag

De sfeervolle kerstmarkt in Den Haag. Daar moet je een keer geweest zijn!

De glühwein vloeit rijkelijk en broodjes Duitse worst vinden gretig aftrek. Al die geuren van het eten op de kerstmarkt, je wordt er vanzelf hongerig van. Of kom je vooral om te shoppen of voor de fijne sfeer? Ook dat kan natuurlijk! Kerstcadeaus shoppen op BOL.com is handig, maar op de kerstmarkt is het natuurlijk veel leuker!

Sfeer kerstmarkt Den Haag 

Tijdens de opening van de kerstmarkt was ik er al, maar daarna ging ik -in het weekend- terug voor extra foto’s. Zelfs in de regen was het nog supersfeervol! De hoogste tijd om mijn reeds geplande blog over het eten op de kerstmarkt in Den Haag af te maken en om nog meer van de sfeer op de Royal Christmas Fair te laten zien.

Kerstmarkt Den Haag praktisch 

Voordat je denkt ‘Leuk, daar ga ik in de kerstvakantie naartoe!’, hier eerst even de data van de kerstmarkt in Den Haag:  

  • De Royal Christmas Fair is nog t/m zaterdag 23 december 2023 te bezoeken.
  • Openingstijden kerstmarkt: dagelijks van 12:00u tot 21:00u.
  • Locatie: in het centrum van Den Haag, op het Lange Voorhout, vlakbij de Hofvijver.  
  • Er zijn 3 ingangen: bij de Denneweg (hotel Des Indes en museum Escher in Het Paleis), de Kneuterdijk (bij de Kloosterkerk) en het Toernooiveld (Koninklijke Schouwburg).  
  • Entree is gratis. Toiletbezoek 1 euro.  

Tip: combineer je bezoek aan de Royal Christmas Fair met één van de vele mooie musea in Den Haag of blijf lekker slapen en bezoek nog meer leuks in Den Haag! Regel meteen een nachtje hotel in Den Haag, voordat alles vol zit!

eten op kerstmarkt den haag

Mooie producten op de kerstmarkt 

Net als vorig jaar zijn er ook dit jaar weer allerlei mooie producten op de kerstmarkt te koop, zoals handschoenen van rendierleer, warme jassen, leren tassen, wollen poncho’s, sokken met naam, prachtige kerststerren, handgemaakte kaarten, houten diffusers, olijfhouten snijplanken en ambachtelijke keukenplanken. Hou je van shoppen snuffel er dan lekker rond.

Ga last minute kerstshoppen op de Royal Christmas Fair!  

Handgemaakte producten uit Nepal

Tijdens een perswandeling namen we een kijkje bij een kraam met Nepalese producten. De eigenaresse heeft haar hart verknocht aan het land. Ze vertoeft er sinds 1991 elk jaar een paar weken. Tijdens haar reizen naar Nepal vroegen vrienden haar steeds vaker om het een of ander voor ze mee te nemen, vertelde ze. Langzaamaan ontstond zo haar bedrijf Dakini. Het is B2B, maar op de kerstmarkt kun je de handgemaakte producten uit Nepal rechtstreeks kopen. Tip: voor originele boomhangers betaal je heel weinig en dan heb je wel iets unieks in je kerstboom hangen.

Zeeuws mosselbestek

Ook kregen we een kijkje in een kraam met producten van tin, zoals hangers, waaronder speciale Haagse hangers. En wat dacht je van dit Zeeuws mosselbestek? van zilvertin? Een mooi luxe cadeau voor een mosselliefhebber! Ik zag de zilveren variant, maar er is zelfs verguld mosselbestek verkrijgbaar.

Ik maak best vaak mosselen voor mij en de kinderen en eet dan met één van de schelpen de andere mosselen, maar zoiets had ik nog nooit gezien!

mosselbestek

Franse Knoflook  

De kerstman van ‘Knoflook enzo’ wachtte nog op wat klandizie. Kijk eens wat hij heeft: niet alleen witte knoflook, maar ook gerookte knoflook en violet knoflook. Allemaal uit Frankrijk! Koop een hele streng voor het bereiden van je kerstdiner voor de hele familie of hang ze heerlijk mediterraan in huis. Daar verlang je meteen door naar vakantie in Zuid-Frankrijk, Italië of Spanje, of waar dan ook in de Méditerrannée.  

Iets verderop spotte ik ook The Garlicmaster nog, voor wie een handig apparaat voor het snijden van verse kruiden en knoflook zoekt. Online te koop, maar ook op de markt. Mijns inziens qua stand niet zo passend op de chique Haagse Christmas Fair, maar wellicht heb je er wat aan.  

Wat kun je eten op de kerstmarkt in Den Haag?  

Ga je hongerig de deur uit of maak je na je werk nog een wandelingetje over de kerstmarkt in Den Haag, dan kun je je tegoed doen aan allerhande lekkernijen. Op de Royal Christmas Fair vind je namelijk niet alleen mooie producten en cadeaus, maar ook veel eten: van typisch kerstmarkt-food tot traditionele gerechten uit verschillende landen.

Wandel langs kersthuisjes, eetstalletjes en foodtrucks en kijk wat voor lekkers ze hebben. Het merendeel is ambachtelijk bereid, home made, traditioneel gemaakt of typisch van ‘daar’. Wil je precies weten wat ze allemaal hebben? Ik publiceerde er vandaag nog speciaal een apart blog over: 25x food op de kerstmarkt in Den Haag!

Vet kerstmarkt-food

Oké, voor je dagelijkse dosis vitamine C of een uitgebalanceerde maaltijd moet je doorgaans niet op een kerstmarkt zijn. Het gros aan kerstmarkt-food is nog altijd vet, zoet en calorierijk, maar stiekem wel heel lekker: verse friet, crêpes, raclette, braadworsten… je kent het wel.

Dat kan allemaal best wat gezonder, maar laten we eerlijk zijn: als je verkleumd over een koude kerstmarkt wandelt zit je niet te wachten op een worteltje. Dan wil je iets wat verwarmt, iets waar rookwalmen vanaf komen. Iets stevigs tegen de vrieskou: een knapperige Krakauer, dampende raclette of verse friet.  

Als je verkleumd over een koude kerstmarkt wandelt wil je iets wat verwarmt: een knapperige Krakauer, dampende raclette of verse friet. 

eten op kerstmarkt den haag

Gezond en/of vegetarisch eten op de kerstmarkt  

Het eten op de kerstmarkt is overigens niet allemaal slecht hoor! Wat dat betreft is er de laatste jaren best wat veranderd. De friet is gemaakt van aardappelen in de schil en naast de bekende worsten en broodjes beenham zag ik vrijwel overal ook vega-food. Er zijn empanadas, pies en quesadilla’s met een redelijk verantwoorde vulling met groenten en verse kruiden, of kijk eens bij Duck & More, een uniek concept met eend in de hoofdrol. Hier en daar is er zeker iets voor wie graag wat gezonder door het leven gaat. En hé, snert is er ook! Perfect passend bij het natte en koude snertweer van de laatste tijd. En ja, ook die hebben een vega variant.  

TIP: Hier zie je wat je allemaal kunt eten op de kerstmarkt: 25x FOOD OP DE ROYAL CHRISTMAS FAIR IN DEN HAAG

royal christmas market den haag

Duitse bars 

Voor een lekker drankje kun je terecht bij de Duitse bars op de Christmas Fair: parasolbar Berlijn en parasolbar München. Op het terrein zijn verschillende gezellige bars! Een verwarmde bar is als het zo koud is wel zo lekker, maar daarnaast staan er ook nog gewoon tafeltjes en stoelen op andere plekken op het terrein, ook enkele hoge statafels, langere tafels en picknicktafels.  

Waan je in Düsseldorf, Berlijn of München. Of op wintersport, want bij sommige bars staan zelfs ski’s voor de deur. 

Non-alcoholische drankjes op de kerstmarkt

Hou je niet van gluhwein, bier of alcoholische dranken dan is er ook gewoon koffie, thee, warme chocolademelk of fris. En wil je iets gezonds mee naar huis na al het kerstmarktfood? Dan zijn er de gele drankjes van Paulies Ginger. Voor wie een wonderdrankje wil op basis van kurkuma of gember en citroen. Biologisch natuurlijk. 

Fotospots op de Christmas Fair 

Vergeet voordat je weg gaat niet om nog even een leuke foto op één van de vele fotospots op de Royal Christmas Fair te maken en ze te delen met de hashtag #royalchristmasfair. Zeker als je de Royal Christmas Fair met kinderen bezoekt is dit leuk om te doen!

Arrenslee, rendier en ijsbeer

Dit jaar kun je niet alleen met je kinderen of met z’n tweetjes in een arrenslee stappen, maar is er ook een verlicht rendier op ski’s en een ijsbeer op ski’s, een bij de ingang bij de Denneweg, Des Indes en Escher in ’t Paleis (ook leuk om te bezoeken!) en een bij de ingang aan de kant van de Hofvijver.

Insta House

Nieuw is ook een romantisch chaletje met roze banken en lichtjes voor een leuke foto voor Instagram. De ‘Insta House’ heet het en je vindt het aan de kant van de ingang bij de Kloosterkerk. En dat de kerstman himself over de Royal Christmas Fair rondloopt is natuurlijk ook wel heel leuk!

Restaurants in Den Haag 

Heb je genoeg van de kerstmarkt of wil je ergens eten, maar dan liever wat verfijnder dan op de kerstmarkt of gewoon wat warmer omdat je nat en koud bent geworden en dus liever ergens binnen eet? In de omgeving van de kerstmarkt vind je volop restaurants: op de Plaats, op het Plein, in de Lange Houtstraat, het Hofkwartier of iets verder op de Grote Markt. Mogelijkheden zat! 

Overnachten in de buurt van de Christmas Market in Den Haag 

Het leukst is het om de Royal Christmas Fair in het donker te bezoeken en hoe heerlijk is het dan als je daarna niet meer helemaal terug naar huis hoeft, maar lekker in Den Haag kunt blijven slapen. Boek een hotel in Den Haag, in het mooie historische centrum of net daarbuiten. Wil je op steenworp afstand van de Royal Christmas Fair én op stand overnachten? Kies dan voor het legendarische hotel Des Indes.  

opening christmas market den haag

Weekend Den Haag

Maak er een lekker lang weekend van (of ga doordeweeks!) en bezoek enkele van de vele mooie musea in Den Haag, zoals het Mauritshuis, Escher in het Paleis en Panorama Mesdag. Lekker uitwaaien in Scheveningen is ook altijd fijn. Of bekijk de andere leuke activiteiten in Den Haag en Scheveningen. En wat dacht je van Oud en Nieuw in Den Haag? Wacht niet langer en boek je hotel in Den Haag nu!

Meer kerstmarkten in het zuiden van Nederland en in België 

Heb je de Royal Christmas Fair in Den Haag al bezocht en wil je nog andere kerstmarkten bezoeken? Net over de grens met België is de kerstmarkt in Antwerpen ook erg gezellig! Ik was er vorig jaar met mijn dochter. Ook de kerstmarkt in de grotten van Valkenburg is natuurlijk een bekende! Samen met de kerstmarkt in Den Haag staat deze bekend als één van de gezelligste kerstmarkten van Nederland!

Wat vind jij een sprookjesachtige en sfeervolle kerstmarkt in Nederland?

Alle foto’s in dit blog heb ik zelf gemaakt. Ik maakte de foto’s tijdens 4 bezoekjes aan de Royal Christmas Fair, vorig jaar en dit jaar. De meeste foto’s maakte ik dit jaar. In dit blog staan enkele affiliatelinks.  

food-christmas-market-den-haag

25x food op de Christmas market in Den Haag 

De Royal Christmas Fair in Den Haag is er weer! Ben je een foodie of gewoon een lekkerbek en bezoek jij kerstmarkten vooral vanwege het eten, dan wil je vast weten wat je allemaal voor lekkers kunt eten op de Haagse kerstmarkt. En niet alleen jij, ook de vele toeristen en expats zijn natuurlijk benieuwd. Daarom een speciaal blog over ‘food’ op de Christmas market in Den Haag. 

In een apart blog laat ik je nog zien hoe sfeervol de kerstmarkt in Den Haag is, zeker als de avond valt, maar nu eerst speciale aandacht voor de afzonderlijke food stands en foodtrucks op de Royal Christmas Fair. Alle foto’s maakte ik er zelf.  

royal-christmas-market

Christmas Market Den Haag 

Wil je de Christmas market in Den Haag bezoeken dan moet je het volgende weten (voordat je enthousiast wilde plannen begint te maken voor de kerstvakantie):

  • De Royal Christmas Fair is nog t/m zaterdag 23 december 2023 dagelijks van 12:00u tot 21:00u te bezoeken (m.u.v. 18 december), dus ga nog snel!
  • De kerstmarkt is in het centrum van Den Haag, op het Lange Voorhout.  
  • Er zijn 3 ingangen: bij de Denneweg (hotel Des Indes en museum Escher in Het Paleis), de Kneuterdijk (bij de Kloosterkerk) en het Toernooiveld (Koninklijke Schouwburg).
  • De toegang is gratis. Toiletten kosten 1 euro.  
  • Boek eventueel nog last minute een hotel in Den Haag of combineer je bezoek aan de kerstmarkt met één van de vele mooie musea in Den Haag.  

Food op de Christmas market in Den Haag 

Op de Christmas Market in Den Haag vind je typical food uit verschillende landen. Er is lekkers uit Engeland, Frankrijk, Spanje, Duitsland, Italië, Zwitserland en landen verder weg. Van Midden- en Oost-Europa tot Zuid-Amerika.  

Braadworsten, raclette, flammkuchen, crêpes… Het zijn slechts enkele voorbeelden van de vele bekende gerechten uit verschillende landen die je op de Haagse kerstmarkt kunt vinden, maar daarnaast ontdek je ook minder bekende en onbekende specialiteiten, zoals kürtoskalács, kaisersmarrn, empanadas en cannoli.

food-royal-christmas-market-den-haag

Typical Dutch food  

Natuurlijk vind je op een Nederlandse kerstmarkt ook bekende gerechten uit Nederland. Van zoetigheden als stroopwafels, oliebollen en poffertjes tot bitterballen, kroketten en snert. Typical Dutch food is leuk voor de grote expat community, maar ook voor buitenlandse bezoekers en dagjestoeristen uit Duitsland of België.

25 food tips op de Christmas market in Den Haag 

Hieronder laat ik je al het lekkers op de Christmas market in Den Haag zien. Van traditioneel Christmas market food tot typische streetfood-gerechten uit bepaalde landen. Aangezien ik niet alles heb gegeten laat ik je van sommige gerechten alleen m’n foto’s van de stand zien. Ga dus zeker zelf even kijken waar je zin in hebt, want er is genoeg te eten op de kerstmarkt, voor foodies en lekkerbekken, groot en klein. Laat je verrassen!  

1. Kürtoskalács uit Transsylvanië  

Ik begin met iets wat ik zelf nog niet kende: Kürtoskalács! Kurtoskalacs (kürtõs kalács) komen van oorsprong uit Transsylvanië, Roemenië dus, maar worden ook in Hongarije veel gegeten. Daarnaast ook in Slovenië. En in Tsjechië, daar heet het Trdelnik.  

Schoorsteenbrood heet het in het Nederlands, ‘Baumstriezel’ in het Duits en ‘chimney cake’ in het Engels, en als je de vorm van de ‘Kurtoskalacs’ ziet snap je wel waarom.  

De kürtõskalács is een traditionele zoete lekkernij die op ambachtelijke wijze bereid wordt. Een verhaal over de oorsprong van het schoorsteenbrood lees je op Matador Network.  

Ik nam een kijkje in de keuken en zag hoe –gewoon in de stand op de markt- de traditionele kürtõskalács gemaakt werden, op een vuurtje. Het deeg wordt om een groot cilindervormig ding gerold en gaart vervolgens al draaiende boven een houtvuurtje van smeulende kooltjes. Er zit een suikerlaagje op dat dan gaat karamelliseren. Als het brood klaar is kun je kiezen uit een zoete topping naar keuze, zoals kaneel, vanille, walnoten, cacao, kokos of cranberry. Je eet het warm van de barbecue.  

De beste Kurtoskalacs vind je volgens Taste Atlas in Budapest, maar… je kunt ze nu dus ook gewoon in Den Haag proeven en regelmatig ook op andere events in Nederland. Wij wilden liever iets hartigs eten, maar het zag er mooi uit en was leuk om te zien!

2. Zwitserse raclette

Raclette ken je ongetwijfeld uit de Alpen. Ik heb het er ook meermaals gegeten, vroeger al, met mijn moeder en zusje op wintersport in Wallis, maar ook later in skigebied Les Portes du Soleil, in de Franse Alpen, waar je het ook veel ziet.  

De geur is indringend en niet per definitie lekker, maar de smaak juist wel. Ook de manier van bereiden is mooi om te zien, met die halve kazen die verhit worden en waar steeds wat gesmolten kaas wordt afgeschraapt. Vorig jaar stond The Raclette Bar er al met hun foodtruck en dit jaar weer. En die C in ‘Raclette’? Die staat natuurlijk expres gekanteld. 

Heb je geen zin in gedoe met een raclette grill thuis of gewoon spontaan zin gekregen in raclette? Ga dan voor ‘the melted cheese experience’ op de Christmas market! Het wordt voor je neus gemaakt, maar pas op, want je krijgt er spontaan zin in wintersport van!

3. Mexicaanse quesadillas 

Quesadillas zijn weliswaar geen typisch kerstmarktfood, maar wel altijd lekker! Oorspronkelijk uit Mexico, maar ook elders in de Cariben kom je ze tegen, op de eilanden Aruba, Bonaire en Curacao zijn ze bijvoorbeeld ook populair.

De zwarte food truck van Julius quesadillas zag ik eerder al bij foodtruckfestival Rrrollend. En afgelopen september ook al bij food festival VISSCH. Op de kerstmarkt komt de foodtruck zo met de lampjes en de boom erbij extra sfeervol tot zijn recht. Vega quesadillas hebben ze trouwens ook!  

4. Argentijnse empanadas 

Het huisje met Argentijnse empanadas staat er ook weer. Dit jaar proefde ik die nog niet, maar vorig jaar wel, op de dag dat Nederland tegen Argentinië speelde. Voor het verloop van de wedstrijd bracht het geen geluk, maar wel kon ik mijn handen zo even warmen aan een heerlijk hartig hapje. Ik koos voor een empanada met artisjok en shitake.  

Leuk om te weten is dat Empanadas Festfood een beetje door corona is ontstaan. ‘Toen er in 2020 plotseling een eind kwam aan onze reis door Argentinië, konden we niet stil zitten, dat zit niet in ons bloed. Koken, eten en genieten daarentegen juist wel.’ Uit de Argentijnse roots, kookkunsten en passie van Paula ontstond samen met de marketing- en verkoopskills van Suus dit mooie nieuwe avontuur. En met succes! 

Heb jij altijd al naar Argentinië gewild? Verdiep je eens in een reis naar Argentinië

Empanadas zie je overigens niet alleen in Argentinië. Ik at ze in Latijns-Amerika (je ziet ze in Mexico, Cuba, Costa Rica, Aruba, Colombia en Venezuela (hoewel ik daar vooral arepas at), maar je ziet ze ook in andere landen, of varianten erop, zelfs in Indonesië (waar ze panadas heten) en zeker ook in het Middellandse Zeegebied, o.a. op Malta, maar ook iets wat er op lijkt in Zuid-Italië. En natuurlijk in Spanje en Portugal, waar ze van oorsprong vandaan komen. In Portugal heten ze empadas. Hoe dan ook, proeven maar!  

5. Duitse Flammkuchen 

Op de grens van Duitsland en Frankrijk, in het gebied de Elzas, ligt de oorsprong van de Flammkuchen. De Flammkuchen deed een jaar of 10 geleden zijn intrede in Nederland. Was het een hype? Nee, het bleef. Tegenwoordig is de flammkuchen op meng menukaart en food festival te vinden. En dat is niet gek, want het is heel shareable.  

In een speciale foodtruck van ROC Mondriaan, School voor de horeca, oefenen leerlingen het vak in de praktijk, op de Christmas Fair. In de speciale Invitez Culinary Concepts Streetwise Truck zijn elke dag drie andere studenten aan het werk. Met elkaar zorgen ze voor heerlijk verse flammkuchen vanaf 7,50.  

Je vindt er de klassieke flammkuchen met spek, ui, creme fraiche en Emmenthaler, maar ook een vega variant met cherrytomaatjes, rucola en verse kruiden. En wat dacht je van een flammkuchen met zalm? Of een flammkuchen met Nutella en marshmallows? Of de speciale X-mas flammkuchen met blauwe kaas, crème fraîche, rucola en cranberrycompôte? Tijdens een perswandeling mocht ik proeven. Lekker hoor!  

6. Duitse bratwurst, curryworst en käsewurst  

Een Duitse Bratwurst is natuurlijk echt typisch kerstmarkt-food. Je vindt ze veel op de Duitse kerstmarkten, maar ook altijd in Nederland. Op verschillende plekken op de Royal Christmas Fair kun je worsten kopen, zoals bratwurst, curryworst (in stukjes) en käseworst. 

Vorig jaar koos mijn dochter voor een worst van ‘Willie Würst’ (grappige naam), waar ze authentiek Duitse worsten verkopen. Deze staat er nu ook weer en ze hebben een paar zitplekjes. Niet alleen daar maar ook bij de kleine kot van ‘Mister Worst’ stond een rij, dus worsten blijven woest aantrekkelijk!  

Neem zeker ook even een kijkje bij de grotere worstenstand. Geroosterd boven een grote barbecue in een echte Duitse grillhut gaan de worsten van Saes Food Express lekker knapperig en warm het broodje op.  

Dit jaar mocht ik daar –als blogger- verschillende soorten worsten proeven en kregen we er uitleg bij. Ook de steak (waar ik tijdens het persmoment een stukje van mocht proeven) was trouwens echt perfect gemaakt. Die zou ik normaal niet gekozen hebben, maar is echt een aanrader! 

7. Poolse worst: de Krakauer 

De Krakauer, een Poolse worst, verwijzend naar de stad Krakau natuurlijk, mag uiteraard ook niet ontbreken. Aangezien ik me niet kon herinneren die ooit gegeten te hebben èn ik een achtste Pools ben (ja, echt!) besloot ik vorig jaar dat dat er maar eens van moest komen.

De ‘kielbasa krakowska’ (zoals hij in het Pools heet) is ook dit jaar weer te verkrijgen, gewoon bij de stand met de Duitse worsten, zowel bij de grote als bij Willie Würst. Op de onderste foto laat een toevallige bezoeker me het verschil tussen de Krakauer en de bratwurst zien.

8. Oostenrijkse kaisersmarrn 

Kaisersmarrn, misschien ken je ze wel uit Oostenrijk. Op de Royal Christmas Fair worden ze door The Food Junkies als ‘fluffy pancakes’ gepromoot in de kraam hieronder.

Van mijn eigen bezoekjes als kind aan Obergurgl en Kühtai, twee wintersportdorpen in Oostenrijk herinner ik me vooral de germknödel. Die is niet op de kerstmarkt te koop, maar at mijn vader vaak als lunch op de piste en is ook typisch Oostenrijks. Ken jij het?   

kaisersmarrn den haag

9. Franse crêpes 

Een echte crêpe is natuurlijk ook altijd lekker, zeker kinderen houden hiervan! Toen ik met mijn kinderen in Parijs was hebben we er dan ook heel wat verorberd. Je kunt ze daar overal kopen, maar op de Marché de Noël -de kerstmarkt- in Den Haag dus ook. Extra lekker met dit koude weer!  

Hier zie je foodtruck Bubu crêpes van Alexandra en Sylvester. Hun bedrijf ontstond uit liefde voor zowel crêpes als hun hond Bubu. Het begon 11 jaar geleden op de Leidse markt, in 2017 wonnen ze de European Street Food Award en ze zijn er nog steeds. Bubu biedt niet alleen zoete crêpes (met suiker, stroop, nutella of jam) aan, maar natuurlijk ook hartige crêpes met kaas, ham of bacon en kaas. En: crêpes met Baileys of Amaretto!  

Spontaan zin gekregen om naar Frankrijk te gaan? Lees mijn blogs over Parijs, Lille en Zuid-Frankrijk.  

10. Franse macarons 

Denk je aan zoetigheden uit Frankrijk dan denk je tegenwoordig niet alleen aan crêpes, maar ook aan… macarons! Persoonlijk ben ik er niet zo dol op, maar ze zien er wel altijd prachtig uit, al die kleuren! De rechter foto maakte ik vorig jaar al, de linker foto dit jaar. Ken je iemand die er weg van is? Neem dan zeker een doosje macarons mee of zet ze bij de kerstkoffie op tafel of in een mooi kersttoetje!

Kiezen is nog lastig: mango, strawberry, sinaasappel, passievrucht, framboos, kers, lemon, kokos, toffee en zeezout, hazelnoot of tiramisu? Vegan macarons hebben ze ook! 

11. Italiaanse cannoli 

Siciliaanse cannoli zag ik er ook weer. Cannoli zijn zoete kleine gevulde rolletjes uit Italië, van oorsprong uit Sicilië. Cannoli is het meervoud van cannolo. Een cannolo is letterlijk een buisje en die vorm heeft het inderdaad. In het Siciliaans heet het overigens cannolu. Het gerecht komt waarschijnlijk uit de stad Caltanissetta, in het binnenland van Sicilië, of uit Palermo.  

Op de Christmas Fair zag ik de cannoli vorig jaar al in tientallen varianten en smaken: van hazelnoot, chocolade, koffie en kaneel tot mango en ricotta. En wat dacht je van champagne of cognac? Het kan allemaal. Wil je ze kopen? Loop dan langs de stand van Casa Delicatezza (vorig jaar stond Alessandro er) om ze te kopen. Italiaanse noga hebben ze trouwens ook.  

De kerstperiode in Italië meemaken is natuurlijk ook heel sfeervol. Behalve in Zuid-Italië wordt ook in Noord-Italië kerst volop gevierd.

12. Engelse fudge 

Fotogeniek zijn ze zeker deze kleurrijke klonten Engels fudge zoals ‘chocolade en banaan’ of ‘Rocky Road’, fudge met marshmallows of smarties! Apple pie fudge en caramel niet te vergeten, en adult varianten zoals Bailey’s. Persoonlijk voel ik mijn kiezen al als ik er alleen al naar kijk, maar voor de fans is er genoeg lekkers, zowel voor kleine als grote lekkerbekken. Je kunt zelf opscheppen en thuis nog uren nagenieten. 

13. Engelse scones 

Twee straten bij mij vandaan zat tot ruim een jaar geleden Canterbury Tales. Elise had haar zaak nog maar relatief kort open toen corona om de hoek kwam, dus dat was dikke pech, maar ze is door gegaan in een andere vorm: op wielen. Op de kerstmarkt vind je haar scones in de stand ‘Rolling Scones’. Een superleuke naam!  

Geheel toepasselijk vind je haar kraam ter hoogte van de Britse ambassade en behalve scones heeft ze ook brownies, jam, curd, stoofpeertjes en meer.  

14. Engelse pie  

Vlakbij de ingang aan de kant van de Koninklijke Schouwburg vind je de kraam met homemade English pie weer. ‘Proef pure ambacht’ staat er op de vlag. Voor 5,50 per stuk of 3 voor 15,50 neem je er lekker een paar mee naar huis: een feta spinach pie, steak pie, wild pie, shepherd pie, chicken mushroom pie, minced lamb pie, massaman pie, Thai chicken pie, African bobotie pie… Ik krijg alweer trek terwijl ik dit schrijf! 

15. Nederlandse poffertjes 

‘Hemelse Poffertjes’ staat er boven de foodtruck, dat belooft wat! Vorig jaar stond deze food truck van de Pofferij er ook al en dit jaar weer. Tijdens een persrondleiding mocht ik samen met andere bloggers proeven van een portie warme poffertjes.  

Wij Nederlanders kennen poffertjes natuurlijk wel, maar toeristen en expats zullen bij het zien van deze ambacht ongetwijfeld gefascineerd toekijken hoe het beslag in rap tempo in de kuiltjes op de hete plaat gespoten wordt. Vorige week donderdag was alleen al het vasthouden van het bakje –met gevoelstemperatuur min drie op de avond van de opening!- een hemels genot.  

Typical Dutch poffertjes!

Zelf eet ik altijd het liefst iets buitenlands, maar in een stad met zoveel expats zijn typisch Nederlandse poffertjes natuurlijk wel in trek. En de vele kinderen die er voor kiezen niet te vergeten. Begrijpelijk, want ze waren inderdaad goddelijk! 

16. Nederlandse oliebollen 

Oliebollen horen natuurlijk ook helemaal bij december. Ik heb er hier vlakbij één, op het Regentesseplein, en ook de oliebollenkraam middenin de stad en bij het station zijn er elk jaar weer, maar op de Royal Christmas Fair staat uiteraard ook een oliebollenkraam. Je vindt er niet alleen verse oliebollen, maar ook appelbeignets, rum-rozijnenbollen, kersebollen en bollen met room.  

17. Nederlandse friet 

Een foodmarkt zonder friet bestaat natuurlijk niet! Haal lekker verse friet, met bionaise, bij Hieper de Pieper. Alleen de naam is al leuk! Hieper de Pieper is opgericht vanuit een passie om mensen te laten proeven dat fast food lekkerder, puurder en gezonder kan zijn met verse, vegetarische en glutenvrije producten, lees ik op Toet Toet Food, een website over foodtrucks. ‘Onze verantwoorde producten zijn puur natuur en beter voor dier en milieu. Maar bovenal véél lekkerder!’ De huisgemaakte friet wordt gebakken in de schil.  

De groene truck van Hieper de Pieper vind je daar waar het Lange Voorhout een knik maakt. Let in de avond op de vrolijk gekleurde letters en je vindt het vanzelf.  

18. Nederlandse bitterballen en kroketten 

Bij de Bitterballenbarr van Happtoe vind je naast friet van Frietje Precies ook dit jaar weer kroketten en bitterballen. Een hele borrelschotel ook als je wil, met verschillende borrelhappen om met elkaar te delen. Wat dacht je van een hert/bier/venison-bitterbal? Of een Lasagnette-kroket? Vegan bitterballen vind je er ook.  

19. Nederlandse snert 

Ga je liever voor erwtensoep? Vlakbij de ingang van de kerstmarkt aan de kant van Des Indes en Escher in ’t Paleis vind je de Snertbar. Want snert gaat er wel in met dit snertweer van de laatste tijd. Ze hebben snert met worst, maar ook een vega-variant.  

20. Spaanse churros 

De eerste keer dat ik churros at is alweer 30-35 jaar geleden, toen ik als au pair in Spanje werkte of wellicht al eerder zelfs. Ook later en tijdens het interrailen door Spanje met mijn kinderen hebben we ze menigmaal gegeten, als ontbijt of tussendoor. Zo hier in Nederland kan ik er zelf makkelijk voorbij lopen, maar mijn pubers zijn er dol op. Op de Christmas Fair vind je ze. Eet ze meteen warm en vers gemaakt, dan zijn ze het lekkerst! 

21. Tornado Potato 

Ook Tornado Potato staat er weer. De Spirello, zoals mijn kinderen ‘m kennen en al vaker gegeten hebben, zie je vaak op pretparken, maar ook op de kerstmarkt. Mijn zoon nam er vorig jaar één.

Ken je het niet? Een spirello is een heerlijk knapperige aardappel op een stokje! Het smaakt als chips, maar dan wat dikker. Het ziet er altijd leuk uit. Zelfs in de regen stonden mensen er nog voor in de rij voor een ‘tornado potato’.  

Zou je ze wel eens zelf willen maken? Koop dan online een potato twister

22. Duck & More 

Foodtruck Duck & More heeft ‘quality gourmet food’ zoals ze zelf zeggen. Met duck (ja, duh, eend) in de hoofdrol, daar zijn ze uniek in. Bovendien gebruiken ze alleen hoogwaardige ingrediënten.

Naast fingerfood en streetfood met eend hebben ze ook lam en rund, maar de toppers zijn: mini hamburgers (sliders), gegrilde hartige mini donuts met eend en Cointreau, eendenbitterballen en springrolls met Pekingeend. De unieke smaakbeleving staat telkens centraal. Ik heb het zelf niet geproefd, maar het klinkt allemaal heerlijk! Een gezonde(re) uitzondering tussen het vele ‘christmas market fast food’. 

Zo tussen de vele worsten en zoetigheden lijkt Duck & More een vreemde eend in de bijt (snap je de grap), maar is misschien wel des te lekkerder! 

23. Bubbelwafels en stroopwafels 

Stroopwafels kennen we natuurlijk wel. De geur komt je al tegemoet en menig toerist wil ze natuurlijk proeven. Maar… ken je de bubbelwafel al? Vorig jaar zag ik de bubbelwafels voor het eerst op de kerstmarkt, maar dit jaar zag ik ze weer. Ze komen van oorsprong helemaal niet uit Nederland, maar uit… Hongkong!

De bubble waffle is een versgebakken wafel met ‘bubbeltjes’ die vervolgens voorzien wordt van chocolade, slagroom of Oreo’s, en dan half opgerold of opgevouwen prachtig in een papieren beker wordt geserveerd. Ik fotografeerde ze even zonder te proeven, maar wel met toestemming. Je vindt ze in de Stroopwafelkraam.  

Stroopwafels zijn natuurlijk typical Dutch, maar ken je de bubble waffle al?

24. Kokosballen 

De kokosballen van Madame Cocos zie ik ook al járen op verschillende food festivals in Den Haag staan. In 2015 zag ik ze voor het eerst op het Embassy Festival en ook staan ze regelmatig op food festival Rrrollend.

Er zijn coco balls in diverse smaken, zoals rum rozijnen, red velvet en gember peper, maar ook gewoon naturel èn vegan. Ook dit jaar staan ze weer op de Royal Christmas Market. Heb jij de kokosballen al eens geproefd? 

25. Belgische wafels 

Bij de koffiestand (met grote letters COFFEE aangegeven naast de in het oog springende Engelse dubbeldekker) kun je koffie krijgen en… verse Brusselse wafels. Ook altijd lekker!

Overige zoete lekkernijen op de Christmas market 

Hieronder zie je nóg meer lekkers, zoetigheden vooral, van brownies tot bikkels. Stroopwafels, noga, noem het en het is er. Of ga langs de stand van Batomi; Jody maakt lekkere koeken en broden, ook met haver en spelt! En ook de chocozoenen zijn er weer. Je vindt ze bij de stand van Zjoko KuZz… 

En kende je de bikkels al? Neem chocoladebikkels voor iemand mee als cadeau. Bikkels vind ik alle standhouders sowieso, om een paar weken lang, dag in dag uit op de markt te gaan staan met deze temperaturen! 

Food fair 

Het lijkt me duidelijk: er is genoeg lekkers op de Royal Christmas Fair te vinden. Van bekende vette happen en zoet tot hier en daar toch ook wat verantwoords. En kom je alleen om iets te drinken? Duik dan een van de gezellige bars in!

Met al die food trucks en eetstalletjes tussen de chalets met mooie producten is de Christmas Fair eigenlijk bijna een Food Fair in plaats van alleen een kerstmarkt, maar mij maakt dat niet uit! Ik hou immers meer van eten en drinken dan van shoppen. 

Wat lijkt jou lekker of waar zou jij voor gaan? 

Wat mis ik qua food op de Christmas Market? 

Er is genoeg, dus je hoeft zeker geen honger te leiden, maar wat zou nou nog meer lekker zijn als je het aanbod iets gevarieerder of gezonder zou willen maken? Wat mij betreft vis! Nou hebben we daar natuurlijk festival VISSCH voor, maar op zich zou –naast haring- een kraam met iets lekker warms als kibbeling, Fish & Chips, gebakken mosselen of geroosterde inktvis ook lekker zijn. Gyoza’s of dim sum vind ik ook altijd heerlijk en kunnen ook prima. Weliswaar is dat niet typisch Christmas market food, maar het kan denk ik best werken.  

Soepen en stamppotten op de kerstmarkt 

Soepen en stamppotten zouden er met de kou natuurlijk ook wel in gaan! Behalve snert zouden nog meer maaltijdsoepen als pompoensoep, een kruidige kippensoep, een Thaise tom yam kung, tom kaa kai of een goed gevulde groentesoep denk ik best een idee zijn om het aanbod op de kerstmarkt net wat gezonder te maken. Heerlijk geroosterde groenten ook, of grote porties champignons met allerlei toppings om te sharen, zoals ik op de kerstmarkt in Luik zag. Of typische Hollandse stamppotten als boerenkool en hutspot natuurlijk!  

Ervaring Royal Christmas Fair  

Maar… niets te klagen hoor! Ik vind de Royal Christmas Fair oprecht heel leuk en zeker in de namiddag en avond, zo tegen etenstijd, als het donker is geworden, supersfeervol! Leuk om niet één keer, maar meerdere keren naartoe te gaan, zo gezellig is het!  

royal christmas market den haag

Overnachten in de buurt van de Christmas market in Den Haag 

Het leukst is het om de Royal Christmas market in het donker te bezoeken en hoe heerlijk is het dan als je daarna niet meer helemaal terug naar huis hoeft, maar lekker in Den Haag kunt blijven slapen. Boek een hotel in Den Haag, in het mooie historische centrum. Wil je op steenworp afstand én op stand overnachten? Kies dan voor het legendarische hotel Des Indes.  

Musea in de buurt van de Christmas market in Den Haag

Maak er een lekker lang weekend van (of ga doordeweeks!) en bezoek enkele van de vele mooie musea in Den Haag, zoals het Mauritshuis, Escher in het Paleis en Panorama Mesdag, alle drie gelegen in het Museumkwartier waar de kerstmarkt ook is. Of bekijk de andere leuke activiteiten in Den Haag en Scheveningen.  

Meer leuke Christmas markets 

Lees je dit net als de kerstmarkt voorbij is, ga dan naar de kerstmarkt in Antwerpen, want die gaat nog langer door en is ook erg gezellig! Of dompel je eens onder in de Franse kerstsfeer in Lille.

Alle foto’s in dit blog heb ik zelf gemaakt. Ik maakte de foto’s tijdens 4 bezoekjes aan de Royal Christmas Fair, vorig jaar (met mijn kinderen) en dit jaar. De meeste foto’s maakte ik donderdag 7 december 2023 (tijdens een wandeling met internationale pers) en zondag 10 december 2023 (privé). In dit blog staan enkele affiliatelinks.  

japanse-tuin-herfst-blog

De Japanse Tuin in de herfst bezoeken: wat is het mooiste of beste moment? 

De Japanse Tuin op Landgoed Clingendael in Den Haag is een unieke plek. Deze kwetsbare maar prachtige tuin in Japanse stijl is gratis te bezoeken en is afgelopen weekend weer open gegaan. Ik ging direct na opening weer en maakte nieuwe foto’s van de Japanse Tuin in de herfst.  

In dit blog vertel ik over deze bijzondere tuin en zie je hoe de tuin er momenteel –half oktober- bij staat. Alle foto’s maakte ik zelf. 

japanse-tuin-esdoorn

De Japanse Tuin in herfstkleuren…

japanse-tuin-instagram-denise

Japanse Tuin in de herfst 

Wil je de Japanse Tuin in de herfst bewonderen, wacht dan niet te lang, want de tuin is in oktober altijd maar twee weken te bezoeken. Dit najaar is dat van zaterdag 14 tot en met zondag 29 oktober 2023, van 10:00u tot 16:00u.  

Update: Hier zie je foto’s van de Japanse Tuin in het laatste weekend van oktober.

Beste moment Japanse Tuin 

Wil je weten wat ‘het beste moment’ is om naar de Japanse Tuin toe te gaan of wanneer de Japanse Tuin op z’n mooist is? Of wil je iets meer over de achtergrond van de Japanse Tuin weten? Lees dan zeker verder.  

Tips voor je bezoek aan de Japanse Tuin  

Voor praktische informatie over je bezoek aan de Japanse Tuin kun je beter direct onderaan dit blog kijken, in het laatste deel. Je leest welke ingang van de Japanse Tuin je moet hebben (twee ingangen zijn ‘afgesloten’), wat niet mee naar binnen mag, hoe lang een wandeling door de Japanse Tuin duurt, wanneer je beter niet kunt gaan, waar horeca is, wat je er nog meer kunt doen en tips voor een bezoek aan de Japanse Tuin met kinderen. Belangrijke en handige tips dus! 

Maar… eerst breng ik je er even naartoe. Want waar ligt de Japanse Tuin eigenlijk? 

Japanse Tuin op Landgoed Clingendael 

De Japanse Tuin ligt hier, aan de rand van Den Haag, precies op de grens van Den Haag en Wassenaar. Je vindt de tuin bij het Sterrebos op Landgoed Clingendael. Het Sterrebos is een stervormig bos op het landgoed. Kijk maar op Google Maps, dan zie je de stervorm. Ook Instituut Clingendael, het gebouw aan het water, vind je er vlakbij.  

Japanse Tuin bezoeken  

Het landgoed -dat ook wel Park Clingendael genoemd wordt- is sowieso al een prachtplek voor een wandeling, maar de Japanse Tuin is wel echt uniek, met name in de herfst.  

beste-tijd-japanse-tuin
japanse-tuin-herfst

Het landgoed, park en bos zijn altijd te bezoeken, maar de Japanse Tuin slechts enkele weken per jaar. In verband met de kwetsbaarheid van de tuin is hij in de herfst maar 2 weken open en in het late voorjaar zes weken. Ook dan is het er mooi. In voorjaar 2024 kun je er vanaf het laatste weekend van april weer naartoe.  

Lukt het je niet om in het najaar naar de Japanse Tuin te gaan? In het voorjaar is de tuin ook weer open: vanaf eind april 6 weken. Hier (klik) zie je de Japanse Tuin in mei.  

Wat zie je in de Japanse Tuin?  

In de Japanse Tuin zie je niet alleen zeldzame bomen en planten, waarvan sommige al meer dan een eeuw oud, veel Japanse esdoorns en hier en daar een paddenstoel in het groene mos, maar ook een typisch Japans paviljoen en diverse Japanse ornamenten zoals lantaarns en watervaten, een Boeddhabeeld, wensstenen en natuurlijk de opvallende rode bruggetjes.  

japanse-tuin-clingendael
varen-japanse-tuin

In Japanse sferen 

Een wandeling in de Japanse Tuin geeft je het gevoel even heel ergens anders te zijn. Op reis! In Japan natuurlijk, maar op een enkele plek doet het mij, met name door de varens, ook altijd een beetje aan Costa Rica denken. Aan de Azoren zelfs ook wel.  

Zou je wel eens écht naar Japan willen kijk dan eens bij het aanbod van Djoser, Shoestring, Koning Aap, 333Travel, Riksja, Van Verre, SRC reizen of ANWB reizen, maar voor nu is een bezoek aan de Japanse Tuin ook mooi.  

De Japanse Tuin is hoe dan ook een heel ander stukje natuur dan je in ons Nederland gewend bent. Zie het maar als een sprookjeswereld om even in te verdwalen.  

japanse-tuin-clingendael

Marguerite Mary 

De meeste objecten in de Japanse Tuin komen uit de verzameling van Marguerite Mary, barones van Brienen, alias freule Daisy, die lang geleden op het landgoed woonde en die de tuin begin twintigste eeuw heeft laten aanleggen.

Marguerite is overigens ook míjn tweede naam, schreef ik hier laatst al, maar in Japan was ik nog niet, ook al woonde ik wel een jaar in Azië. Ik werkte in Bangkok en woonde hier, in een houten huisje, in Thailand.  

Vakantie Thailand

Hoezo is er een Japanse Tuin in Den Haag? 

De barones kwam uit een adellijke familie en reisde begin twintigste eeuw per boot naar Japan. Onder de indruk van de Japanse tuincultuur liet ze allerhande tuinattributen naar Nederland verschepen en zette deze in haar tuin. Geen souvenirtjes als een koelkastmagneet of sleutelhanger zoals je nu misschien koopt, maar echt grote objecten zoals Japanse lantaarns, watervaten en bijzondere beelden.  

Dus mocht je je altijd al afgevraagd hebben waarom er een Japanse Tuin is in Nederland, nu weet je het! 

De tuin was indertijd haar privétuin, maar sinds de jaren 60 is het open voor publiek. Inmiddels is de Japanse Tuin al meer dan 20 jaar een Rijksmonument en het feit dat wij nu van de Japanse Tuin kunnen genieten hebben we dus mede aan Marguerite te danken!  

Japanse Tuin in voorjaar of najaar 

Omdat de Japanse Tuin zo’n bijzondere tuin is is het voor veel Hagenaars, maar ook voor dagjesmensen, toeristen, wandelaars, landschaps- en natuurfotografen, expats en andere bezoekers een geliefde plek om te bezoeken. Zelf ga ik ook elk jaar minstens één keer, maar soms zelfs twee keer.  

In het voorjaar is de Japanse Tuin ook heel mooi. Hier zie je m’n foto’s van de Japanse Tuin in mei dit jaar, maar in de herfst ben ik vaker geweest. De foto’s in dit blog nam ik allemaal in de herfst.  

Japanse Tuin in oktober 

De afgelopen jaren bezocht ik de Japanse Tuin vrijwel altijd direct in het openingsweekend al. Zo was ik er op 14 oktober 2023, 15 oktober 2022 en 16 oktober 2021, maar de foto’s verschillen behoorlijk van elkaar! 

Om de allermooiste herfstkleuren te zien kun je dit jaar beter nog een paar dagen wachtenUpdate: Ik ging eind oktober terug naar de Japanse Tuin en toen was het veel mooier!

Hoewel ik er ieder jaar weer nieuwe foto’s van maak, vind ik enkele foto’s die ik ooit voor mijn eerste blog over de Japanse Tuin maakte, wat later in oktober, het mooist en meest herfstachtig. Hoewel de foto’s van 2021 ook wel echt knalden!  

Hoe staat de Japanse Tuin er momenteel bij?  

japanse-tuin-landgoed-clingendael

Japanse Tuin half oktober 

De herfstkleuren zijn dit jaar wat later lijkt het. Ik vond de tuin afgelopen zaterdag, half oktober 2023, nog net iets te groen. Op de kopfoto en de 4 vierkante foto’s aan het begin na nam ik alle foto’s die je tot nu toe zag afgelopen zaterdag 14 oktober.

Zijn er al mooie kleuren?

Er waren wel herfstkleuren maar nog niet alle bomen waren gekleurd en met name de Japanse esdoorns nog niet allemaal. Mijn favoriete boom, waar ik meestal voorzichtig ‘doorheen’ fotografeer, had ook nog weinig kleur. Wat dat betreft kun je dus beter nog heel even wachten, maar… ook weer niet te lang, want de tuin is in totaal maar 16 dagen open in de herfst.

japanse-esdoorn-groen

Beste moment om de Japanse Tuin te bezoeken 

Tja, wat is dan het beste moment om de Japanse Tuin te bezoeken? Dat weet je nooit precies. Elk jaar toont de herfst zich op net weer een ander moment in volle glorie. Vorig jaar bijvoorbeeld was de Japanse Tuin op 15 oktober al behoorlijk herfstig getint met veel gekleurde blaadjes, maar dit jaar was de tuin op 14 oktober nog relatief groen.

Jaren geleden was de Japanse Tuin op 18 of 19 oktober echt heel mooi. Nog wat later, als de herfst verder gevorderd is, kan ook zeker, maar het verschilt natuurlijk per jaar.  

Foto’s Japanse Tuin  

Dit jaar maakte ik de foto’s op 14 oktober en waren nog niet alle bomen prachtig gekleurd. Momenteel is de tuin nog erg groen vond ik. Er waren wel herfstkleuren te zien hoor, zeker wel, maar van sommige bomen waarvan ik de blaadjes andere jaren mooi rood, oranje of geel zag waren deze dit weekend nog vrij groen.  

Ter vergelijking: zo kleurrijk zag het er twee jaar geleden op 16 oktober uit. Met name op deze en deze foto zie je hoe prachtig het kan zijn.  

En zo zag het er 6 jaar geleden uit, een paar dagen later. Het is dus mooier om nog even te wachten. Aan de andere kant zijn de weersvoorspellingen nou niet bepaald gunstig de komende tijd, dus je kunt ook gewoon je kans grijpen als het even iets beter weer is.

Foto’s Japanse Tuin herfst 2023  

Hieronder zie je -naast de foto’s die je net al zag- een deel van m’n foto’s van de Japanse Tuin op 14 oktober 2023:  

boedhha-japanse-tuin

Zo staat de Japanse Tuin er momenteel bij.  

paviljoen-japanse-tuin

Foto’s Japanse Tuin herfst 2022 

Hieronder zie je m’n foto’s van de Japanse Tuin op 15 oktober 2022 toen er duidelijk al meer herfstkleuren te zien waren dan dit jaar:  

Foto’s Japanse Tuin herfst 2021 

Hieronder zie je m’n foto’s van de Japanse Tuin op 16 oktober 2021, één van de mooiste keren dat ik de Japanse Tuin bezocht:  

Teleurstelling?  

Hoewel ik de laatste jaren soms een beetje teleurgesteld was bij aankomst in de Japanse Tuin en ik er niet meer zó van kon genieten als jaren geleden, ga ik toch elke keer weer.

De ene keer is het nog te groen, de andere keer is het licht niet mooi en dan weer zijn er teveel mensen om mooie foto’s te maken. Tja, al die mensen toch die hetzelfde willen als ik, haha…  

Mooiste foto’s Japanse Tuin

En toch, als ik dan weer thuis ben en mijn foto’s bekijk (en vooral die van 2 jaar geleden die je hierboven ziet weer terug zie en die van zes jaar geleden) denk ik: wauw, het is toch eigenlijk wel echt een heel bijzondere plek!

Zeker als je er even rustig rondkijkt en ontdekt wat er behalve bomen en blaadjes allemaal in de Japanse Tuin te zien is. En als je een beetje geluk hebt met de omstandigheden. Of gewoon ook eens een nét wat andere foto maakt, vanuit een ander perspectief.

japanse-tuin-den-haag-bezoeken

Wat fotograferen in de Japanse Tuin?  

Sommige foto’s maak ik elk jaar, zoals deze, door het ronde raam van het paviljoen heen, maar zaterdag stond er een man te pontificaal in de weg dus lukte het niet. De kopfoto van dit blog maakte ik dan ook eerder al, niet dit jaar.  

De bruggetjes fotografeer ik natuurlijk ook elk jaar weer even, evenals de verschillende ornamenten. En ook de boeddha zet ik er altijd even op. Ook een foto zoals deze, met mijn camera tussen de blaadjes in de boom, maak ik al jaren. Soms kleurt het water bijna turkoois, zoals op deze foto die ik in 2021 maakte.  

Als je goed kijkt vind je meestal ook wel een paar paddenstoelen. Deze (op de twee foto’s hieronder) stonden er afgelopen zaterdag, maar de twee paddenstoelen op de foto eronder, van vorig jaar, is mooier.

paddenstoelen japanse tuin

Mooiste moment om de Japanse Tuin te bezoeken  

Zoek je het mooiste moment om de Japanse Tuin te zien of te fotograferen dan speelt –los van al mooie herfstkleuren- het weer natuurlijk ook een rol. In de stromende regen is er geen zak aan (vind ik) en met een zonnetje wil meteen iedereen.  

Zondag 15 oktober 2023 was wat dat betreft ook een dag met elk weertype: van (overwegend) zon en wolken tot regen, wind en hagel. Hoewel ik er dus zaterdag al was, toen het iets beter weer was, was het qua weer gisteren heel wisselend met verrassend genoeg eigenlijk nog best veel zon.  

Is het nogal grijs weer dan is de Japanse Tuin minder mooi. Een miezertje kán er een mysterieus sfeertje aan geven, maar soms ook helemaal niet en het moet ook gewoon meezitten met het licht.  

japanse-tuin-in-de-herfst

Japanse tuin met telefoon fotograferen 

Als je m’n foto’s van 2021 bekijkt zijn die toch beduidend mooier dan die van dit jaar vind ik, terwijl ik die met dezelfde telefoon maakte, al jaren een iPhone XR. Alleen scheen de zon toen veel meer. Niet dat fel zonlicht nou per definitie mooier is, in tegendeel soms, maar in dit geval liet het licht de kleuren toen veel mooier uitkomen en lichtte zelfs het kroos op het water bijna fel turkoois in plaats van groen op.  

Het beste moment om de Japanse Tuin te bezoeken hangt van de vordering van de herfstkleuren af, maar misschien is voor jou het beste moment het moment waarop er zo min mogelijk mensen zijn of gewoon een dag waarop het zonnetje lekker schijnt.

Schijnt de zon wat jou betreft te weinig dan verwijs ik je naar mijn blogs over een Zonvakantie in oktober of Landen waar het warm is in de winter.   

japanse-tuin-mooi-moment

Rustigste moment Japanse Tuin  

De beste tijd om de Japanse Tuin te bezoeken als je hoopt op een rustig moment is meestal doordeweeks direct in de ochtend, als de meeste mensen op hun werk zitten en de dagjesmensen er nog net niet allemaal zijn of juist aan het eind van de middag. Kom ook weer niet te laat, want de Japanse Tuin sluit al om 16:00u.    

Ga je doordeweeks direct om 10:00u of juist het laatste uur, tussen 15:00u en 16:00u, dan is het meestal rustiger. 

Goed te weten is dat kinderen in Den Haag tot en met 22 oktober 2023 herfstvakantie hebben, dus dan is het waarschijnlijk ook net iets drukker dan de week erna, hoewel ik er doorgaans meer mensen zie met een peuter dan met wat oudere kinderen. Die boeit het meestal niet zoveel, maar dat komt wel weer als ze groot zijn.  

Japanse Tuin in het weekend 

Wil je de Japanse Tuin het liefst voor jezelf hebben dan wordt het lastig, zeker in het weekend. Hoewel het me zaterdagochtend nog erg mee viel (omdat nog niet iedereen er van wist waarschijnlijk) is de Japanse Tuin in het weekend vaak ontzettend druk. Op de drukke momenten moet je soms even wachten voordat je erin mag.  

Update: Gisteren (zondag) was het zelfs zo druk hoorde ik dat je er op gegeven moment helemaal niet meer in mocht! Kom dus bij voorkeur niet in het weekend maar doordeweeks als je die keuze hebt.  

Update eind oktober: Op zaterdagochtend, in de regen, ging ik weer en had ik de Japanse Tuin heel even voor mezelf! Het was veel kleurrijker dan twee weken eerder, dus laat gaan èn met slecht weer gaan kan ook voordelen hebben.

Mensen op de foto  

Echt mooie foto’s maken zonder mensen erop valt in de Japanse Tuin niet mee. Meestal loopt er wel ergens iemand in de weg of duikt net achter een bosje vandaan waar jij van een afstand het ultieme plaatje van wilde schieten.  

Dresscode  

Op zich is het niet altijd erg als er wat mensen op de foto staan, het gaat bovendien niet iedereen om ‘het perfecte plaatje’, maar kom je wel voor mooie shots dan stoort het enorm als iemand neonkleuren op een jas heeft of totaal vloekende kleuren draagt.  

Wat mij betreft zou er dan ook een dresscode ‘herfsttinten’ mogen gelden, haha. Of mooi contrasterende kleuren desnoods, dat kán interessant zijn, maar niet teveel ‘onrust’. Maar goed, misschien maakt jou dat allemaal niets uit.  

Lelijk lint 

Terwijl ik nog druk met dit blog bezig was hoorde ik dat er vandaag een lint gespannen is bij het paviljoen in de Japanse Tuin. Zo’n rood met wit geblokt lint aan dit prachtige paviljoen! Natuurlijk heeft het een functie, maar echt, dat ziet er natuurlijk niet uit! Wie dat bedenkt… Ik ben dus blij dat ik er op tijd was en onderstaande foto nog kon maken, ook al stonden er mensen op.

japanse-tuin-2023

Japanse Tuin fotograferen 

Wil je aantrekkelijke foto’s maken dan is mooi licht natuurlijk ook altijd fijn. Of juist van dat weer waarbij je een beetje een mysterieuze sfeer krijgt. Ook ik maak liever foto’s op een beetje een ‘magisch moment’ dan op een volledig bewolkte dag.  

Mist is natuurlijk mooi, maar dat heb je zelden in Den Haag. Wat dauwdruppeltjes zijn natuurlijk wel weer prachtig, direct in de ochtend, of na een regenbui. Maar de meeste mensen gaan toch liever voor dat mooie zonlicht op de gekleurde blaadjes. Of gewoon een foto op het rode bruggetje.  

japanse-esdoorn-geel-oranje

Wanneer naar de Japanse Tuin?  

Op basis van bovenstaande kun je zelf beslissen wat het beste moment is, maar dan nog weet je het nooit zeker. Het kan ineens toch druk zijn, er kan een bui vallen of het valt zomaar mee.  

Wil je weten wat in 2023 het beste moment is om de Japanse Tuin te zien én te fotograferen, dan raad ik je aan om dit jaar nog een paar dagen te wachten of zelfs nog een week te wachten, maar ook weer niet te lang, want de laatste zondag van de maand is je laatste kans en dan is het er ongetwijfeld weer heel druk!

Openingstijden Japanse Tuin 

Zoals ik al schreef is de Japanse Tuin dagelijks geopend van 10:00u tot 16:00u. Persoonlijk vind ik het jammer dat je er niet vroeger naartoe kunt of rond zonsondergang nog, maar ik snap wel dat ze voorzichtig zijn met zo’n unieke en oude tuin en dat extra uren wellicht te belastend is. Echter spreid je dan de drukte wel meer, omdat mensen dan voor of (vaker) na hun werk nog kunnen gaan.  

Hoe kom je op Landgoed Clingendael? 

Zoals ik al zei ligt de Japanse Tuin op Landgoed Clingendael. Je kunt met de auto naar Landgoed Clingendael, maar er is geen speciale parkeerplaats op Landgoed Clingendael. Parkeren bij de Japanse Tuin kan dus ook niet.

Parkeren Japanse Tuin Landgoed Clingendael

Parkeren kan in de buurt, langs de weg, in de wijk, maar niet op het landgoed zelf. Let op: doordeweeks is het betaald parkeren! In het weekend gratis. Maar…

Op de fiets of met de bus  

Woon je in Den Haag kom dan lekker op de fiets (voor mij is het 20 minuten fietsen) of met de bus, als je een handige verbinding hebt (die heb ik totaal niet). Op de fiets is het voor mij 20 minuten, met het openbaar vervoer bijna een uur, dus dat is echt een belachelijk slechte verbinding, maar wellicht heb jij wel een mooie OV-verbinding.  

Je kunt met de auto, bus, fiets of lopend naar de Japanse Tuin op Landgoed Clingendael. 

Kom je met de trein naar Den Haag, dan moet je naar Den Haag Centraal. Vanaf Den Haag Centraal kun je met de bus naar Landgoed Clingendael.  

Wandeling naar de Japanse Tuin vanaf het station  

Hou je van wandelen en heb je de tijd dan kun je er ook een lekker lange wandeling van maken vanaf het station via de burlende herten bij de Koekamp en het Haagse Bos richting Park Clingendael en de Japanse Tuin. 

Waar is de ingang van de Japanse Tuin? 

Ben je eenmaal op Landgoed Clingendael dan sta je nog niet meteen in de Japanse Tuin. De ingang van de Japanse Tuin zat in het verleden (voor corona) aan beide kanten, dus ook aan de kant van het Sterrebos, maar nu mag je er al enkele jaren alleen aan de kant van de Theeschenkerij in, vanaf hier dus, vlakbij IJgenweis.  

theeschenkerij-clingendael

Ingang Landgoed Clingendael 

Om IJgenweis en de ingang van de Japanse Tuin te vinden moet je eerst Landgoed Clingendael op. Dit kan via de hoofdingang op de Wassenaarseweg, hier, maar ook via de kleinere ingangen aan de andere kanten van het landgoed, op de Van Alkemadelaan, de Van Ouwenlaan en de Ruychrocklaan.

Wandel vanaf die ingangen richting Instituut Clingendael en van daaruit door naar de Japanse Tuin. De meeste mensen komen echter vanaf de hoofdingang.  

Hoe moet je lopen vanaf de hoofdingang van Landgoed Clingendael? 

Vanaf de hoofdingang van Landgoed Clingendael, aan de kant van de Wassenaarseweg, zijn er twee manieren om bij de ingang van de Japanse Tuin te komen. Als je niet wil verdwalen is het het handigst om eerst rechtdoor te lopen, richting Instituut Clingendael en dan rechtsaf te slaan. Het staat daar ook aangegeven. Je loopt langs het water en vlak voordat je Theeschenkerij IJgenwijs ziet ligt de ingang van de Japanse Tuin aan je rechterhand. 

Avontuurlijke route 

Ook is er een avontuurlijker route. Deze nam ik zelf. Wandel je bij binnenkomst op Landgoed Clingendael vlak na het huis bij de ingang het schuine pad naar rechts in (waar je ook je fiets aan houten fietsenhekken kwijt kunt als je op de fiets bent) dan kun je een pad volgen naar het Sterrebos. Het Sterrebos is een stervormig bos op Landgoed Clingendael waar de Japanse Tuin deel van uitmaakt.  

Japanse Tuin vanuit het Sterrebos? 

Sla je wat smalle en spannende ‘doolhofachtige’ paadjes in, zoals de meeste Haagse insiders doen, dan kom je, net als ik, uiteindelijk bij één van de drie deuren naar de Japanse Tuin uit. Twee ervan bevinden zich aan de kant van het Sterrebos, maar helaas, je moet omlopen.

Omlopen naar Japanse Tuin  

Terwijl je in het Sterrebos notabene al lángs de Japanse Tuin loopt, moet je toch eerst naar de andere kant van het water zien te komen, dus langs het water lopen, de witte brug bij Instituut Clingendael over (op m’n foto hierboven) en dan rechtsaf weer langs het water om de Japanse Tuin aan de andere kant te kunnen betreden.  

De ‘insider route’ naar de Japanse Tuin is dus niet meer de beste route. Terug kan dat wel.  

Ingang Japanse Tuin  

Van de twee ingangen aan de kant van het Sterrebos is de ‘rechter’ ingang alleen een uitgang die verder slechts door invaliden gebruikt mag worden. De ‘linker’ ingang (ook in het Sterrebos), waar ik via het paadje dat ik altijd neem uitkwam, is ook geen ingang. Die deur zat dicht. Je moet dus omlopen en dus was de eerder genoemde route handiger, maar op zich is even dwalen door het Sterrebos ook wel weer leuk.  

Ingang bij Theeschenkerij 

De ingang aan de ándere kant van het Sterrebos is wél de ingang. Zo was het de afgelopen jaren al, maar lang geleden kon je er ook vanaf de andere kant in, dus dat schept soms wat verwarring, ook omdat de oorspronkelijke donkergroene bordjes vanaf de ‘fietsenstalling’ de Japanse Tuin ook aan die kant aangeven.  

Tegenwoordig moet je dus de ingang vlakbij de theeschenkerij hebben. Als je met je rug naar de theeschenkerij staat is het er ietsje rechts van. Loop het houten bruggetje over en je bent er.  

Uitgang Japanse Tuin 

De uitgang van de Japanse Tuin bevindt zich wél aan de kant van het Sterrebos. Heb je je kinderwagen dus bij de ingang geparkeerd dan moet je daarna dus weer omlopen, maar afgelopen zaterdag zag ik wel enkele mensen met jonge kinderen er bij de ingang weer uitgaan. Het ligt er denk ik een beetje aan hoe druk het is en welke bewaker je treft.  

Mag de kinderwagen, buggy, fietsje, step of scootmobiel?  

Kinderwagens, kinderfietsjes, stepje, buggy’s en scootmobiels mogen de Japanse Tuin in elk geval niet in; daar zijn de paden te smal voor en de tuin te kwetsbaar. Je kunt ze -op eigen risico- vóór de ingang in het gras parkeren.

Overweeg eventueel een draagzak of rugdrager mee te nemen als je met een baby of dreumes wil gaan. De vrouw op het bruggetje op de foto hieronder droeg haar baby ook in de draagzak.

japanse-tuin-met-baby

Rolstoel in de Japanse Tuin? 

Voor rolstoelen geldt een uitzondering. Met een rolstoel mag een kleiner deel van de tuin bezocht worden. De ingang is in dat geval wél in het Sterrebos, op de plek waar de uitgang zit voor de andere bezoekers. 

Mag de hond mee? 

Honden mogen de Japanse Tuin niet in.  

Hoe lang duurt een wandeling door de Japanse Tuin? 

Een wandeling door de Japanse Tuin duurt niet lang. Het is eigenlijk maar een heel klein rondje van hooguit een paar honderd meter, dus je bent geen kilometers aan het wandelen. Kom je met de auto of bus dan is de wandelroute er naartoe verder dan de wandeling door de tuin op zich.  

Hoeveel tijd heb je nodig voor de Japanse Tuin? 

Echt groot is de Japanse Tuin niet, dus een bezoek aan de Japanse Tuin kost je niet veel tijd, maar het verschilt natuurlijk van persoon tot persoon. De een wil het alleen even zien, de ander wil uitgebreid fotograferen. Ik zag een meisje rustig met een boek op de vlonder van het paviljoen zitten, wat volgens mij nu niet meer mag, maar de meeste mensen wandelen het rondje en gaan weer.  

Ben je er net op een heel druk moment dan kan het zijn dat je even moet wachten voordat je de tuin in kunt of dat het helemaal niet meer lukt, maar ik heb dit zelf gelukkig nog niet meegemaakt.  

Mag je picknicken in de Japanse Tuin?  

Nee, er is absoluut geen plek om te picknicken in de Japanse Tuin. Als je op de houten vlonder van het paviljoen mag zitten zou je even een boterhammetje kunnen eten, maar daar is het niet voor bedoeld en volgens mij mag je er –in verband met dat gespannen lint- sinds vandaag niet meer zitten.  

In het mos zitten is al helemaal uit den boze. Bankjes zijn er ook niet. Elders op Landgoed Clingendael vind je wel bankjes.  

Is de Japanse Tuin de moeite waard?  

Misschien vraag je je –nu je dit allemaal gelezen hebt- af of een bezoek aan de Japanse Tuin dan wel de moeite waard is. Jazeker! Je moet ‘m een keer gezien hebben en naarmate je er meer over weet wordt het ook steeds leuker om er terug te gaan of om net even wat mooiere foto’s te maken. Ik vind dat elke keer weer leuk om te doen en door de veranderingen in weertype en het verkleuren van de blaadjes ziet het er elke keer toch net weer anders uit. 

Wandelen op Landgoed Clingendael 

Bovendien ligt de Japanse Tuin op Landgoed Clingendael en dat is sowieso een erg mooie plek om te wandelen, of je nou richting Oud-Hollandse Tuin gaat, het bos in gaat of een ander deel van het grotere park verkent. 

Japanse Tuin met kinderen 

Wil je de Japanse Tuin met je kinderen bezoeken? Als je je jonge kinderen meeneemt zorg dan dat ze op de paadjes blijven en de kwetsbare tuin niet in banjeren. Na je wandelingetje door de Japanse Tuin is het leuk om even naar de speeltuin vlakbij te gaan, op slechts een paar honderd meter afstand, gewoon op Landgoed Clingendael nog. Ook kun je een wandelingetje door het bos maken en op zoek gaan naar de Kabouterboom. Ik ben ‘m ook al vaker tegengekomen. Kijk hier maar.  

Iets oudere kinderen zitten meestal niet echt op een bezoek aan de Japanse Tuin te wachten. Mijn pubers willen helaas al jaren niet meer mee. Sterker nog, mijn puberdochter zei, nadat ik bijna 3 dagen met dit blog bezig ben geweest: ‘Een blog over de Japanse Tuin boeit echt niemand.’ Haha, nou, bedankt. Oké, zo’n lang blog misschien niet, maar de tuin op zich zeker wel.  

Wat kost de Japanse Tuin? 

Een bezoek aan de Japanse Tuin is gratis! Ook voor het landgoed hoef je niet te betalen. Fijn dus dat er nog uitjes te bedenken zijn die geen geld kosten.  

Kun je naar het toilet in de Japanse Tuin? 

De Japanse Tuin heeft geen toilet, maar IJgenweis wel. Dat zit er echt vlakbij. Wil je niks drinken, maar wel even naar de wc? Voor 1 euro kun je naar het toilet. IJgenweis is open tot en met 29 oktober! 

Wat is er in de buurt van de Japanse Tuin? 

Behalve een wandelingetje door de Japanse Tuin maken, kun je even door het Sterrebos dwalen, mooi over Landgoed Clingendael wandelen, het bos bij Clingendael in duiken of iets drinken bij de theeschenkerij. Het is echt een prachtig landgoed en bijzonder bos! Ben je met kids check dan m’n tips hierboven.  

herfst-clingendael

Vliegenzwammen spotten bij Clingendael  

Ga op het landgoed of in het bos eens op zoek naar vliegenzwammen. Ik heb elk jaar allerlei mooie paddenstoelen gezien –afgelopen weekend zag ik deze– en de afgelopen jaren spotte ik ook elk jaar vliegenzwammen op Landgoed Clingendael. Kijk vooral ook in het mos en het gras!  

vliegenzwam-clingendael

Herfstwandeling in Den Haag 

Behalve de Japanse Tuin zijn er nog veel meer mooie plekken voor een herfstwandeling in Den Haag. Ik tipte er al eens een heleboel in dit blog: Bos en natuur in Den Haag.  

Met kinderen is het leuk om naar het Huttenbos te gaan of bij de herten op de Koekamp te gaan kijken.  

Een eigen Japanse Tuin creëren 

Je kunt natuurlijk ook je eigen tuin in Japanse stijl creëren of aankleden. Bestel bijvoorbeeld eens wat esdoorns en kijk hoe ze het bij jou in de tuin of zelfs op je balkon doen.  

Japanse spullen 

Denk ook eens aan Japanse verlichting voor binnen of buiten. Of experimenteer op een regenachtige herfstdag of straks in de donkere dagen voor Kerst eens met het zelf maken van Japanse schilderijen. Misschien best een leuke en ontspannende bezigheid! Vraag voor Kerst eens een kimono. En een Japans theepotje is natuurlijk ook wel heel toepasselijk. Of droom nog even verder met een tuinposter van de Japanse Tuin.  

Naar Japan 

Vind je de Japanse Tuin mooi, maar zou je het liefst eens écht naar Japan gaan en er een mooie rondreis maken? Bij onderstaande reisorganisaties kun je een individuele reis naar Japan boeken en bij enkele ook groepsreizen naar Japan.  

Of… boek zelf een losse vlucht naar Japan (en –ook via Momondo– een hotel in Japan)

Japan-tips in Nederland 

Ben je dol op alles wat met Japan te maken geeft? Japanse restaurants en sushizaken zijn er natuurlijk zat, maar kijk ook hier eens naar:  

Ben je dol op alles wat met Japan te maken heeft? Dan mag je straks in het voorjaar ook de bloei van de sakura in het Bloesempark niet missen!  

Ben jij wel eens bij de Japanse Tuin geweest?  

Alle foto’s in dit blog maakte ik zelf, de meeste foto’s afgelopen zaterdag, 14 oktober 2023, maar ook een aantal op 15 oktober 2022 en 16 oktober 2021. Het blog bevat enkele affiliate links. 

burlend-edelhert- koekamp-den-haag

Burlend edelhert op de Koekamp in Den Haag (hitsige herten, ook in de stad!) 

Burlende herten, het is er de tijd van het jaar weer voor. Tijdens de zogeheten bronst laten de mannetjesherten van zich horen; eerst de edelherten en dan de damherten. Echt ver de natuur in gaan hoeft niet eens, want ook hartje stad zijn de herten hitsig. Afgelopen maandag zag en hoorde ik het burlen gewoon bij de Koekamp in Den Haag.  

Natuurlijk is het toffer om het burlen middenin de natuur te ervaren, in een mooi natuurgebied, maar in de stad kan het ook! Alle foto’s in dit blog maakte ik zelf.

burlend-edelhert-in-den-haag

Waar burlen de herten?  

Hoewel menig fotograaf en natuurliefhebber in de bronsttijd richting Veluwe, Amsterdamse Waterleidingduinen, Oostvaardersplassen of een ander mooi natuurgebied met herten in Nederland gaat, kun je het bijzondere ‘burlen’ ook bij hertenkampen in de stad horen, zoals hier in Den Haag. Oké, het klonk weliswaar niet zo oerachtig als het kán klinken, maar het was burlen!

Wat is burlen?  

Ben je niet zo thuis in dierengeluiden en denk je waar gaat dit over? Burlen is het opvallende geluid dat mannetjesherten in de bronsttijd maken tijdens hun zoektocht naar een hinde om mee te paren. Om ze te verleiden ‘loeien’ ze.

foto-edelhert-koekamp-den-haag

Hoe klinkt burlen?

Burlen klinkt als een soort brullen, maar dan wel op een speciale manier. De keren dat ik het hoorde klonk het vooral als een soort boeren, maar het kan ook een langdurig brullen zijn, als een oerachtig Mwoooooooooooohhh’. Meer loeien dus, zoals een koe, maar dan toch anders! Het is lastig te omschrijven. En toch, als je het hoort weet je meteen: dit is het! 

bronst edelhert

Burlende herten in Den Haag 

Niet alleen de edelherten op de Veluwe en de damherten in de Amsterdamse Waterleidingduinen doen het deze maand, ook de herten in Den Haag burlen dus! 

Burlende herten, gewoon in de stad! 

Woon je net als ik in de stad en heb je geen tijd om een mooie lange natuurwandeling te maken of op een toplocatie edelherten te spotten, dan kun je het ook dichterbij ervaren, in het centrum van Den Haag, bij de Koekamp, het oudste hertenkamp van Nederland! 

oudste-hertenkamp-van-nederland
bronst-zuid-holland

Geschiedenis Koekamp 

De geschiedenis van de Koekamp gaat terug tot in de middeleeuwen. Indertijd was het terrein een veld voor runderen. Vandaar ook de naam Koekamp. Op Wikipedia las ik dat de ‘Coe Camp’ ook wel ‘de warande van den Haege’ genoemd werd. Het stuk natuur lag (en ligt) bij het Haagse Bos, wat het jachtgebied van de graven van Holland was.  

Hertenkamp 

In de 17e eeuw werd de Koekamp een hertenkamp en zelfs toen was het al een plek waar mensen graag gingen wandelen. Dichter Henrick Bruno schreef destijds zelfs al een gedicht over de herten in de Koekamp.  

In de 19e eeuw veranderde landschapsarchitect Zocher de Koekamp in een Engelse tuin, maar tegenwoordig is het –net als van oorsprong- al lang weer een dierenweide.  

jong-hert

Al eeuwenlang leven er herten op de Koekamp! 

hert-den-haag

De Koekamp of het Koekamp 

‘Het Koekamp’ zeggen sommige mensen trouwens, wat in combinatie met kamp misschien taalkundig beter klinkt, maar ik zeg altijd ‘De Koekamp’ en volgens mij is dat ook de officiële naam van dit eeuwenoude hertenkamp.  

herfst-den-haag

Waar ligt de Koekamp? 

Op steenworp afstand van Den Haag Centraal, tussen het station en het welbekende Malieveld, vind je hertenkamp de Koekamp, vlakbij de Haagse binnenstad dus.

Rijd je regelmatig over de Utrechtse Baan Den Haag in of uit, dan ben je er ongemerkt al vaak langs gekomen. Toch merk je die nabijheid van de snelweg amper. Je hoort wel verkeer, maar je ziet het niet.  

Wel zie je vanaf de vijver bij het kamp de hoge torens van Den Haag. Die ‘skyscrapers’ geven Den Haag een heel stadse aanblik, maar toch is Den Haag ook een heel groene stad.  

haagse-torens

Haagse Bos 

De Koekamp grenst aan het Haagse Bos, waar het historisch gezien ook onderdeel van uitmaakt. Het Haagse Bos is op haar beurt dan weer onderdeel van het nog veel grotere Nationaal Park Hollandse Duinen, waar je ook nog weer eindeloos veel wandelingen kunt maken.  

Tip: Als je het Nederlands Kustpad wandelt, kom je ook vlak langs de Koekamp!  

edelhert koekamp den haag

Wandeling Koekamp en Haagse Bos  

Diverse wandelingen leiden langs de Koekamp en door het Haagse Bos. De NS-wandeling Parkstad Den Haag komt er langs, alsmede een Groene Wissel-wandeling. Ook tijdens etappe 3 van kustpad 2 van LAW het Nederlands Kustpad passeer je de Koekamp, maar ben je geen echte wandelaar en wil je gewoon ‘even’ naar de Koekamp dan ben je er vanaf het station binnen 5 minuutjes. 

Pad Koekamp 

Wandel je vanaf Den Haag Centraal richting Malieveld en sla je voorbij de waterpartij, net voor het Malieveld, het schelpenpad langs het kamp in, parallel aan het fietspad met de prachtige oude bomen, dan zie je de herten vanzelf. Ver is het dus absoluut niet!

Mag je de Koekamp op? 

Het heuvelachtige bospark waar de herten wandelen mag je niet betreden, je kunt dus –in tegenstelling tot de boswachters van Staatsbosbeheer- helaas niet ín het hertenkamp komen, maar vanachter het hek kun je naar de herten kijken.  

Toen ik er maandag aankwam lagen de meeste herten lekker te chillen in het gras, maar soms ook lopen ze lekker te dartelen. 

Bij de hertjes kijken 

Niet alleen mensen met kinderen gaan regelmatig even bij de hertjes kijken, ook jongeren, stelletjes en volwassenen zie ik het vaak genoeg doen. Toeristen of expats ook wel, terwijl mensen die een dagje Den Haag doen er vaak niet aan denken. De meeste dagjesmensen lopen de geijkte route naar het centrum en dan zie je het hertenkamp niet.  

Ga ook eens kijken bij de Koekamp! 

Ook de doorsnee Hagenaar of Hagenees –en wie in Den Haag werkt- fietst er doorgaans hard voorbij, onderweg naar station, huis of werk. En ook demonstranten die het kamp zijdelings passeren onderweg naar het Malieveld hebben er geen oog voor. Toch is het leuk om er eens te gaan kijken, juist in deze tijd van het jaar!   

Dit hieronder was trouwens een geeuw, geen burl.

gapend hert

Wat voor herten zijn er bij de Koekamp? 

Vraag je je af wat voor herten er precies in het hertenkamp bij het Malieveld in Den Haag zitten? Verschillende! Er zijn damherten, edelherten en sikaherten op de Koekamp te zien. In een bericht van vorig jaar lees ik dat de Koekamp 35 herten telt. Tot een paar jaar geleden wist ik het verschil tussen edelherten en damherten niet goed, maar inmiddels wel. Op onderstaande foto’s zie je damherten:

Damherten op de Koekamp.

Verschil gewei damhert en edelhert  

Het verschil tussen een damhert en een edelhert kun je o.a. zien aan het gewei. Het gewei van een edelhert ziet er anders uit dan dat van een damhert. Het gewei van een damhert heeft bredere plattere stukken (zoals je duidelijk op m’n foto’s van de damherten in de Amsterdamse Waterleidingduinen kunt zien en op de foto’s hierboven), een beetje als vleugels, terwijl het gewei van een edelhert (hieronder) wel groot is maar er meer uit ziet als vertakte stokken

burlend edelhert den haag

Ik stuitte op een werkelijk fascinerend artikel over de groei van het gewei van een edelhert. Ik wist niet dat dat zó snel gaat!

Hieronder zie je foto’s van het edelhert.

Edelhert op de Koekamp 

Hoewel ik damherten al prachtig vind om te fotograferen is het edelhert toch wel het meest indrukwekkend. Er moeten meerdere edelherten op de Koekamp rondlopen, maar afgelopen maandag zag ik er steeds één en die was behoorlijk aanwezig. Nogal onrustig liep hij rond. Je ziet ‘m op m’n foto’s hierboven en hieronder.  

bronst-den-haag

Edelhert tijdens bronst 

Eerst zag ik alleen de andere herten maar na een tijdje verscheen het edelhert op de heuvel. Hij keek rond, stapte richting hinden, de damesherten, en probeerde wat avances te maken. De dames leken niet onder de indruk of dachten ‘laat me’, zo leek het. Ze stonden in elk geval niet te springen en gingen rustig verder met eten. Het edelhert hakte even met zijn gewei in het gras.  

bronstig hert den haag

Damherten in gevecht

Ondertussen zag ik ook twee damherten met de geweien inelkaar. Meermaals beukten beide dieren hun geweien tegen elkaar. Wie was de sterkste? Vrouwenharten veroveren bleek met dit gevecht gepaard te gaan, maar een echte winnaar zag ik niet.

geweien-tegenelkaar
burlend-edelhert-in-den-haag

Burlend edelhert 

Ook het (donkerbruine) edelhert bleef onrustig. Een tijdje gebeurde er weinig en wilde ik al bijna gaan, maar ik was blij dat ik toch was blijven staan, want ineens hoorde ik het: het burlen! Oké, niet zo oerachtig zoals het kán klinken, maar het was er toch.  

Filmpje burlend hert 

Snel probeerde ik een filmpje van het burlende edelhert te maken, net zoals ik 3 jaar geleden ook al kort van een damhert op de Koekamp deed (en eerder, beter, bij de AWD), maar ik was net te laat. Het burlen was maar kort en niet zo diep, lang en intensief als het ook kan klinken, maar toch weer bijzonder om te horen.

Toen het edelhert wat verder weg was was het lastig hem met inzoomen goed in beeld te houden. Ik was dan ook superblij toen hij ineens mijn kant weer op kwam.  

Edelhert in het water 

Een gaaf moment was het moment waarop het edelhert het water in liep. Niet zo gek, want het was een onverwacht warme dag in oktober, dus wat verkoeling kon het hitsige dier dubbel gebruiken. Ik maakte er een filmpje van.

XXX FILMPJE op FB zetten en dan hier plaatsen. XXX

Hij keek naar de hindes, die hem geen blik waardig gunden, gooide zijn kop verwaand opzij alsof hij dacht ‘Puh!’ en stapte het water in. Daar bleef hij een tijdje staan en dus had ik de kans wat foto’s en nog een filmpje te maken. Ook al burlde hij toen niet, het was wel een mooi moment! 

Hert weerspiegeld in het water 

De weerspiegeling was wel heel gaaf! Ik zag het hele edelhert weerspiegeld in het water. Wauw, wat een plaatje!  

burlend-edelhert-koekamp

Spiegeltje spiegeltje aan de wand, wie is de mooiste van het land? 

spiegelbeeld-hert

Wie heel goed kijkt en Den Haag goed kent ziet (hieronder) ook de weerspiegeling van de Malietoren in het water. 

edelhert-malietoren-koekamp

Hoe laat burlen de herten? 

Het burlen was maar even en sowieso hoor je het niet de hele tijd. Ik hoorde het zelf aan het eind van de dag, tegen etenstijd, dus dat kan een goed moment zijn. Als een hert burlt gooit hij zijn kop meestal een beetje achterover. 

Wanneer burlen de herten? 

Het burlen van de edelherten begint in september, maar is ook in oktober nog te horen. De damherten zijn doorgaans ietsje later dan de edelherten. Damherten doen het ongeveer vanaf half oktober.  

Ik hoorde de damherten eerdere jaren eind oktober en begin november nog, maar het edelhert doet het dus juist nu al, begin oktober. Ik weet dat de edelherten op de Veluwe ook al even bezig zijn. 

Burlend hert fotograferen 

Een burlend hert op een mistige morgen op de Veluwe vastleggen is natuurlijk veel gaver dan in een afgesloten kamp, en ook ergens anders, in het bos, echt in het wild, een burlend hert fotograferen is natuurlijk mooier dan in de stad, want ja, een hek op de achtergrond verpest het natuurlijk een beetje, maar heb je geen tijd om helemaal naar de Veluwe of een ander natuurgebied met herten te gaan, zoals de AWD, waar echt ontzettend veel damherten zitten, dan kun je eens kijken of er bij jou in de buurt ook een hertenkamp met edelherten of damherten is. 

Filmpje burlend damhert 

Oktober is dé maand om het burlen van de herten te horen, hoewel ik het een paar jaar geleden zelfs begin november nog hoorde. Je hoort het op dit filmpje van een damhert dat ik in 2020 maakte. Bij de 17e en 18e seconde hoor je het damhert twee keer zijn zo typerende geluid maken. Wil je het echt goed horen dan kun je beter naar mijn filmpje in mijn blog over de AWD luisteren!  

Het geluid van een damhert doet mij denken aan zo’n houten Guiro kikker waar je met een stokje overheen kunt gaan, maar bij een edelhert kan het ook veel langer aanhouden en meer oerachtig klinken, echt als brullen of als het loeien van een koe.

Het geluid van zo’n croaking frog lijkt een beetje op het geluid van het burlen van een damhert vind ik. En zo’n loeiend koeienblik (oh, jeugdsentiment!) als het geluid van een edelhert.

edelhert-in-den-haag

Met een beetje geluk hoor je het 

Heb je het burlen nog nooit gehoord en ben je wel benieuwd, maar ben je niet zo’n natuurwandelaar? Ga –als je in Den Haag woont of naar Den Haag gaat- gewoon eens bij de Koekamp kijken.

Je moet een beetje geluk hebben, want ze doen het niet altijd en niet constant, ook in ‘burlmaand oktober’ niet continu, maar dan heb je wel de meeste kans. Grofweg vanaf eind september tot begin november kun je het horen. Wandel je juist wel graag in de natuur loop dan zeker nog lekker door naar het Haagse Bos.  

brug koekamp haagse bos

Groene Entree  

Vorig jaar ging de vernieuwde (of beter gezegd heringerichte) Koekamp open met de bedoeling een groene entree naar het Haagse Bos en NP Hollandse Duinen te zijn, direct vanaf de kant van Babylon en de Bezuidenhoutseweg.  

Die natuurlijker overgang naar het Haagse Bos is er inmiddels, er is o.a. een nieuwe brug en extra wandelpaden gekomen, maar er waren nog meer plannen om van het park een ‘stadsentree met allure’ te maken. 

groene entree haagse bos

Bezoekerscentrum Staasbosbeheer 

Er waren ook plannen voor de komst van een nog te bouwen bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer. Bij mijn weten zou dat er in 2023 komen, maar het is er (volgens mij) nog niet. Wel weet ik dat de Koekamp ook het werkterrein van Staatsbosbeheer is. Ben je wel eens aan de andere kant gaan wandelen dan ben je het misschien wel eens tegengekomen.  

Horeca op de Koekamp 

Er waren zelfs plannen voor horeca op/aan de Koekamp. Of dit er ooit van gaat komen is (mij) onduidelijk. De Bomenstichting was tegen, maar hoe het er nu voor staat weet ik niet. 

De toekomst van de herten op de Koekamp 

Pas toen dit blog bijna af was en ik nog even iets opzocht stuitte ik op een online bericht van januari dit jaar en ontdekte zo dat hertenkampen in Nederland moeten gaan verdwijnen. Ik wist dit niet en heb dit begin dit jaar helemaal gemist in het nieuws, maar ik las het nu ook op NOS.nl.  

Hertenkampen in Nederland 

Nederland telt zo’n 250 hertenkampen en ook dit eeuwenoude hertenkamp moet dus weg. Minister Adema vindt dat dierenwelzijn voor het ‘Bambi-gevoel’ moet gaan en vindt dus dat damherten en edelherten in velden en bossen moeten leven en niet op een beperkte ruimte achter een hek aangezien dat niet bij deze dieren hoort.

‘Herten moeten de ruimte hebben om te kunnen vluchten wanneer ze gevaar ruiken’ en mogen daarom vanaf 2024 niet meer op kinderboerderijen, hertenkampen en in tuinen gehouden worden. Op de website Animal Rights las ik het stuk Hertenkampen gaan verdwijnen en dat is goed.  

Moeten de herten op de Koekamp weg?  

Bovenstaande zou betekenen dat de herten op de Koekamp moeten gaan verdwijnen. Dat wist ik niet! Enige research leverde op dat dit niet alleen voor het hertenkamp bij de Koekamp maar ook voor het hertenkamp in het Zuiderpark opgaat en dat het dierenwelzijn voorop staat.  

Omgeving hertenkamp

Ik kan me daar zeker in vinden en ik vind bovendien de nabijheid van de snelweg, de vele demonstraties en concerten op het naastgelegen Malieveld en de bouwactiviteiten bij het station ook geen ideale leefomgeving voor de herten, maar ik vind het ook wel weer jammer van zo’n mooi en historisch hertenkamp als de Koekamp.

Hebben de herten genoeg ruimte?

Eerlijk gezegd vind ik het hertenkamp op de Koekamp er heel relaxt en leuk uitzien voor de herten en volgens mij hebben ze genoeg ruimte, het is echt een groot gebied, maar hoe dit in de toekomst zal gaan?  

Herten fokken 

Op ‘In de buurt Den Haag’ las ik dat de huidige herten niet weggehaald of afgemaakt zullen worden gelukkig, maar dat ze mogen blijven tot ze overlijden. Er mag echter niet meer gefokt worden met de dieren.  

Hoe het dan met de bronst zit? De bronst is natuurlijk een natuurlijk iets, dus dat kan niet tegengehouden worden lijkt me. Juist dat gaat dan ook weer tegen de rechten van dieren in zou je denken. Hoe het dus in de toekomst met het hertenkamp op de Koekamp zal gaan weet ik niet, maar voorlopig kun je ze er nog zien en horen.  

Goed om te weten als je de herten wil zien 

  • Je mag/kunt niet tussen de herten op de Koekamp lopen, maar alleen vanaf het hek kijken. Het kan zijn dat ze net aan de andere kant lopen, dan zie je ze minder goed.  
  • Neem niet alleen je telefoon maar ook een camera met zoomlens of verrekijker mee voor als ze wat verder weg zitten.  
  • Je mag de herten niet voeren, dus doe dit ook echt niet. 
  • Maak geen harde geluiden of stoor de herten anderszins niet. 
  • Laat geen afval achter in de buurt van de Koekamp, het Haagse Bos of het Malieveld.  

Ligging en bereikbaarheid hertenkamp Koekamp 

Wil je naar de Koekamp in Den Haag komen dan is het volgende handig te weten qua ligging en bereik:  

  • De Koekamp ligt op loopafstand van het station. Twee minuten lopen en je staat er.  
  • Op de fiets ben je in 1 minuut van het Centraal Station bij de Koekamp. Je fietst over de Laan van Reagan en Gorbatsjov. 
  • Let op: De mega fietsenstalling Take a Brake (brake ja, niet break) onder het Koningin Julianaplein bij Den Haag Centraal is per 1 oktober 2023 dichtgegaan en blijft tot eind december 2024 gesloten vanwege de bouw van nieuwe woontorens boven de stalling. 
station den haag oktober

Iets eten of drinken bij Koekamp  

Wil je iets eten of drinken in de buurt van de Koekamp dan kan dat ‘ouderwets’ bij Paviljoen Malieveld, maar ook wandel je zo naar het centrum. Het Plein vol bars, restaurants en terrassen is niet ver.  

Iets eten of drinken vlakbij het station kan ook, bij foodhal Mingle Mush bijvoorbeeld. Bij aankomst met de trein moet je dan de rechter zijuitgang van het station hebben en je staat er al voor. Ook Babylon zie je dan liggen. Doe je het juist op de terugweg dan is het, als je met je gezicht naar de treinen staat, de linker uitgang. MingleMush zit op het Anna van Bürenplein, achter de fontein.

Koekamp met kids  

Wil je met je kinderen hertjes kijken besef dan dat je er dus helaas niet middenin mag lopen, maar van een afstandje kijkt. Combineer je bezoek aan de hertjes op de Koekamp met iets anders: 

  • Met kinderen is een pannenkoek poffertjes eten bij Paviljoen Malieveld misschien een idee, behalve op maandag.  
  • Een wandelingetje met je kind(eren) langs het hertenkamp is goed te combineren met een bezoek aan het Kinderboekenmuseum of Huis van het Boek. Beide musea zijn vlakbij. Ook het Museumkwartier is vlakbij.  
  • Meer natuur? Combineer een wandelingetje langs het hertenkamp met een langere wandeling door het Haagse Bos.  
  • Zijn de kleine beentjes nog niet moe? Wandel dan nog wat verder door naar de andere kant van het Haagse Bos waar het Huttenbos ligt.  
  • Of… pak de tram naar Scheveningen en ga lekker uitwaaien op het strand! 

De twee foto’s hierboven maakte ik een keer in de winter. Een vader tilde zijn dochtertje even op om naar de herten te kijken. Pas wel op voor het schrikdraad!

Tips in de buurt van de Koekamp 

  • Het Hertenkamp op de Koekamp is leuk om even langs te wandelen, maar echt lang zul je er niet zijn, dus het is niet iets waar je speciaal voor naar Den Haag moet komen, maar het is uiteraard wel prima te combineren met iets anders in Den Haag, met een langere wandeling of een bezoek aan een museum in het Museumkwartier. Of doe het -als je zoals ik in Den Haag woont- even ter ontspanning tussendoor of na een drukke dag.  
  • Hou je van fotograferen of van architectuur? Maak dan zeker even (net als ik hierboven deed) een foto van de weerspiegeling van de Haagse ‘skyscrapers’ in de vijver bij de Koekamp. 
  • Meer natuur? Maak een mooie wandeling door het Haagse Bos.  
  • Ben je van plan in oktober naar Den Haag te komen doe dat dan in de tweede helft van de maand, want van zaterdag 14 tot en met zondag 29 oktober 2023 is ook de bijzondere Japanse Tuin op Landgoed Clingendael weer open, van 10u tot 16u.  

Blogs over de natuur in Den Haag 

Ik schreef nog veel meer blogs over Den Haag en over de Haagse natuur. Lees hieronder waar je de mooiste plekken voor een herfstwandeling in Den Haag vindt, zowel in het bos als in de duinen, of… lekker langs het strand.

mc-mindgames-den-haag

MC’s Mindgames in Museumkwartier Den Haag: beleef 6 aparte art installaties (gratis!) 

In Museumkwartier Den Haag is deze maand, tot en met zondag 29 oktober, weer wat leuks te doen: MC’s Mindgames, een belevenisroute langs 6 bijzondere art installaties.

Hier, op steenworp afstand van het Binnenhof en de binnenstad van Den Haag, zie je interactieve, bewegende en instagrammable kunst. Met een knipoog naar Escher. En… het is gratis!   

Woon je niet in Den Haag? Boek lekker eens een weekendje Den Haag. In Den Haag is altijd iets leuks te doen!  

MC’s Mindgames  

MC’s Mindgames is een tijdelijk kunstproject in het Museumkwartier in Den Haag, met Huize Voorhout, het Russenhuis, op Lange Voorhout 78, als hoofdlocatie. Hier, naast Escher in Het Paleis.

Opening MC’s Mindgames

Nadat de gloednieuwe kunst-installaties donderdagochtend al aan de pers onthuld werden, waren donderdagavond de Haagse content creators aan de beurt. Als blogger was ik erbij.

De opening vond plaats in de Louis XV balzaal in Pulchri, op het Lange Voorhout in Den Haag. Uiteraard mochten we ook daadwerkelijk bij de verschillende art installaties gaan kijken. Voordat ik je daar zo mijn foto’s van laat zien zal ik eerst even kort iets over MC’s Mindgames vertellen.  

Hoezo MC?  

De letters M en C in ‘MC’s Mindgames’ staan natuurlijk voor Maurits Cornelis, de voornamen van Escher! En als er iemand into ‘mind games’ was, was het Escher wel. Met zijn optische illusies en schier onmogelijke tekeningen van trappenhuizen, maar ook met zijn beroemde transformaties, zoals die van vogels naar vissen, verwonderde hij miljoenen mensen.

Escher  

Dit jaar is het 125 jaar geleden dat Escher geboren werd en dus is 2023 omgedoopt tot Escherjaar. Al het hele jaar worden er allerhande Escher-activiteiten in Den Haag georganiseerd.

Niet alleen bij Escher in Het Paleis zie je namelijk kunstwerken van Escher. In juni bezocht ik de tentoonstelling ESCHER, andere wereld al, in het Kunstmuseum, en ook elders in de stad kom je Escher-achtige kunst tegen, gewoon buiten, zoals hier op het Spui. Je komt Escher’s kunst zelfs op het shirt van ADO tegen!  

MC’s Mindgames in Den Haag 

Nieuw is MC’s Mindgames. De drijvende kracht achter dit tijdelijke project is curator Mary Hessing van BinnenhofBuiten. Mary’s bezoek aan een bekend Instagram museum in Amsterdam-Noord en haar bezoekjes aan de Salone del Mobile in Milaan inspireerden haar tot het organiseren van iets vergelijkbaars (en toch weer totaal anders) in Den Haag. Het werd MC’s Mindgames. 

Kunstenaars MC’s Mindgames  

Hessing selecteerde een zestal jonge kunstenaars en kunstenaarsduo’s om hun visie op Escheriaanse ‘mind games’ in hun eigen stijl vorm te geven en zo unieke art installaties te creëren.  

Het resultaat is vanaf nu ruim 3 weken te zien op 3 verschillende plekken in Den Haag. De deelnemende kunstenaars en vormgevers zijn Teun Zwets, Grietje Schepers, Iris Toonen, het duo Alissa & Nienke en het duo Leon de Bruijne & Willem van Doorn. 

Wat voor kunst zie je bij MC’s Mind Games? 

De kunstenaars die aan MC’s Mind Games meedoen reflecteren allen op het werk van Escher, maar het resultaat is heel divers. De ene installatie spreekt je misschien meer aan dan de andere, mij ook, maar dat mag. Van ‘ademend’ goud tot een gifgroene kamer. Van spiegels, weefsels en patronen tot een bewegende steiger, je ziet het allemaal.  

‘Een wolk in de Handelingenkamer?! Hoe dan?!’

Misschien wel het meest bijzondere of het meest ‘mind fucking’? Dat is een wolk in de Handelingenkamer. ‘Een wolk in de Handelingenkamer?! Hoe dan?!’ Wacht maar even; voordat je er meteen naartoe rent en voor een gesloten deur staat, daarover zo meer! 

mc-s-mind-games-the-hague

FOTO’S MC’s MINDGAMES 

Ik heb alle art installaties van MC’s Mindgames zo mooi mogelijk in beeld proberen te brengen, ook al was dat een uitdaging in de korte tijd die we hadden en met de vele andere content creators om me heen, maar het is gelukt!  

Hieronder zie je de foto’s die ik van de verschillende kunstwerken maakte. Soms zie je ook de kunstenaar of iemand van de genodigden in beeld.

Als kopfoto van dit blog zie je blogger Esmeralda van het blog On a Journey. We wonen in dezelfde buurt (vlakbij elkaar!) en kennen elkaar sinds onze trip naar Van Gogh Nationaal Park. Van Gogh was natuurlijk ook een héle grote, maar nu doken we in de wereld van Escher en de hedendaagse kunstenaars ‘van’ MC’s Mindgames.

Kamer in groen 

De knalgroene kamer van Teun Zwets verrast direct omdat hij zó contrasteert met het chique pand op het statige Lange Voorhout waarin hij gemaakt is.

De volledig groene kamer maakte een soort kinderlijke vrolijkheid in me los. Ik postte er al een story van op Instagram. Het liedje ‘Gi-ga-groen’ van Kinderen voor Kinderen paste daar wel mooi bij. Ook als het straks in de herfstvakantie weer regent, gooi je -net als in het liedje- die iPad aan de kant en gaat lekker naar buiten, de natuur in of… naar de gratis MC Mindgames natuurlijk. Of je nou jong bent, of oud.

Groot of klein, in zo’n groene kamer wil je zijn.  

mcs-mindgames-den-haag
groene-kamer

In de volledig groene kamer hing overigens een rode jas en zie je een rood kussentje. Wat zie je nog meer? Een tomaat? Bij ‘mindgames’ mag je best een beetje spelen vind ik, en dus toverde ik er in m’n insta-story 2 appels bij. Wil je ‘m terugzien? Check the THE HAGUE-stories.

Overigens is dit niet de eerste keer dat Teun een gekleurde kamer heeft gecreëerd. Voor de Dutch Design Week 2022 ontwierp hij de ‘Nachtwacht’, een volledig blauwe kamer. Wat mij betreft tovert hij in de toekomst nog wat gekleurde kamers tevoorschijn, want ik vind het leuk! 

Metamorphosis 

Kunstenaarsdup Alissa + Nienke stonden in 2022 al op de Salone del Mobile in Milaan waar ze het publiek verrasten met ‘een mix van etherisch futurisme en tactiele ambachtelijkheid’, zo las ik in het persbericht. Tactiel? Wat is dat? Tastbaar, voelbaar, door aanraking waarneembaar.  

‘De jonge ontwerpers zijn onderzoekende makers die technische oplossingen integreren in hun textiel- en interieuropdrachten.’ Zo ontwierpen ze al eens een zonwering die op zonlicht reageert en als een bloem open en dicht gaat. Dat klinkt mooi! Ook werken ze voor zorginstellingen en patiënten reageren daar positief op.  

Hoe dan ook, de zintuigelijke beleving speelt zeker een rol in hun kunst en kun je zelf ervaren als je net als ik hun ‘Metamorphosis’ bezoekt. Van deze installatie maakte ik de meeste foto’s.

Blaas je tegen het enigszins spiegelende paneel van kleine plaatjes die een beetje aan schubben doen denken dan ontstaat er een mooie beweging. Maak dus zeker ook filmpjes als je gaat! 

Sleeping Gold 2.0 

Ook opvallend is het bewegende goud van Grietje Schepers. Een statige zijkamer op de bovenetage van Lange Voorhout 78 vulde zij met gouden ‘wolken’ en noemde het ‘Sleeping Gold 2.0′. Het goud beweegt, alsof het ‘ademt’, en oogt dus steeds weer anders. Eén van de genodigden werd er onrustig van zei hij, ik eigenlijk juist best rustig. Ernaar kijken doet een beetje denken aan kijken naar golven of wolken. Mij ontspant dat wel.  

In het persbericht staat: ‘Grietje ontwikkelde een groot gevoel voor het omvormen van een kleine gedachte naar een groots gebaar. Met een scherp oog voor materiaal, kleur en experiment creëert ze monumentale installaties die de bezoeker met sterke kleuren en ruimtelijke werking bijna overweldigen.’ Eerdere varianten van dit ‘fictieve natuurverschijnsel’ exposeerde ze in Amerika, o.a. in New York en San Francisco.  

Op de foto’s zie je Grietje zelf ook, de lange dame met de gele broek. Ook ik ben op de foto’s terug te vinden, als spiegelbeeld, evenals blogger Esmeralda.   

Scaffolding 

Kunstenaars Leon de Bruijne en Willem van Doorn maakten iets totaal anders. In de tuin van het huis op het Lange Voorhout is hun ‘Scaffolding’ te zien, een steiger. Niet zomaar een steiger natuurlijk, maar een steiger die kan wat andere steigers niet kunnen, namelijk: heel ver opzij buigen.  

‘Elektromotoren, kettingen, stenen, pneumatische cilinders, tegels, tandwielen en elektronica; wat klinkt als de inventaris van een garage, is een lijst met alledaagse onderdelen en gereedschappen die Leon de Bruijne en Willem van Doorn (op de foto hieronder) nodig hebben om beweegbare kunst te maken. Hun Scaffolding valt dan ook onder het kopje ‘kinetische kunst’.  

Voor het maken van mooie foto’s was Scaffolding niet helemaal mijn ding, maar misschien wil ik gewoon te graag dat de dingen die ik zie mooi zijn. Iets hoeft echter niet mooi te zijn om kunst te zijn. Knap bedacht én gemaakt is het namelijk wél. 

Erop klimmen mag niet, er tegenaan hangen ook niet, maar de ‘performance’ in de tuin bekijken of de langzaam hellende steiger filmen of fotograferen kan natuurlijk wel. Hieronder zie je architectuurfotograaf en Instagrammer Marco(rama) in actie.

Drie Werelden 

Textielontwerpster en kunstenares Iris Toonen maakte de installatie ‘Drie Werelden’. Als een soort bewegende lamellen met spiegels en kleur verandert het kunstwerk steeds. Niet alleen langwerpige stroken maar ook het raster van touw valt op, als een soort weefsel. Hierin lijken een soort bakstenen te ontstaan, in kleur, afgewisseld met open stukken. Althans, dat is wat ik zie. Qua kleurgebruik is het rood, roze en paars. Lila of violet misschien, en een heel klein beetje lichtgroen.  

Op de wand staat: ‘Weefsels zijn zo oud als de wereld, maar blijken ook hoogst toekomstbestendig. Een schier oneindige rijkdom aan kleuren, materialen en patronen oefenen enorme aantrekkingskracht uit op innovatieve geesten zoals Iris Toonen. Als textielontwerper experimenteert Iris met de constructieve eigenschappen van weven en bouwen.’

‘Haar recente installaties ‘Woven Bricks’ presenteren een samensmelting van zachte en harde elementen: weefsels van wol en staal in combinatie met glazen bouwstenen. Het beeld is ongewoon én herkenbaar: een grid van draden draagt een metselverband van spiegelende bakstenen.’ 

In tegenstelling tot de eerder genoemde kunstwerken van MC’s Mind Games die allen op het Lange Voorhout 78 te vinden zijn, is het werk ‘Drie werelden’ van Iris Toonen te zien in de (nabijgelegen) Kazernestraat, op nummer 23A.  

En dan… de laatste nog! 

Wolk in de Handelingenkamer 

Tijdens de presentatie voorafgaand aan ons bezoek maakte mijn hart even een sprongetje toen ik over de Handelingenkamer hoorde. Wat?! Gingen we daar naartoe??! Dat wil ik al zo lang! Tijdens Open Monumentendag kon je deze ‘geheime plek’ voorheen wel eens bezoeken, maar nu al jaren niet. Helaas, ook tijdens deze speciale avond en tentoonstelling niet. Wel is één van de kunstwerken er gemaakt: Nimbus, verwijzend naar de wolk natuurlijk. Wauw, wat een geluksvogel die kunstenaar en de fotograaf dat ze die in de Handelingenkamer mochten maken!

Nimbus 

Nimbus heet het kunstwerk. Berndnaut Smilde is de kunstenaar. Hij vertelde er live in Pulchri over. ‘Normaal kun je natuurlijk niet met water en rook gaan experimenteren, maar nu de Handelingenkamer leeg was kon dat wel.’  

Vanwege de verbouwing van het Binnenhof (met de Tweede Kamer, waar ook de Handelingenkamer bij hoort) zijn alle boeken uit deze o zo bijzondere bibliotheek gehaald en dus greep hij zijn kans. Het bewegende kunstwerk is knap bedacht en op het beste moment gefotografeerd. 

Vanaf aanstaande maandag wordt het op de peperbus (reclamezuil) schuin voor bodega de Posthoorn vertoond, vlak naast het Thorbecke Monument, een kunstwerk dat je ongetwijfeld wel eens gezien hebt.  

Middels een filmpje werden wij deelgenoot gemaakt van de making of van de wolk in de Handelingenkamer. Als je niet beter weet zou je bijna denken dat er brand uitgebroken is of en ontploffing heeft plaatsgevonden. Automatisch maakt je mind dat ervan, maar dat is gelukkig niet zo. Surrealistisch is het wel.  

Tijdens de presentatie heb ik (van ver af) een filmpje gemaakt van ’the making of’ die vertoond werd. Daarna heb ik screenshots gemaakt van de totstandkoming van de wolk.

Het uiteindelijke kunstwerk ziet er veel gaver uit dan wat je hier op m’n foto’s ziet. Ga daar dus binnenkort zelf even naar kijken op het Lange Voorhout, vlakbij de Hofvijver.  

UPDATE 10/10: Het kunstwerk van Berndnaut Smilde is inmiddels op de reclamezuil te zien. Deze foto’s maakte ik er op 10 oktober 2023. Op de linkerfoto zie je het terras van de Posthoorn erbij en op de rechterfoto in de verte de Hofvijver en het Binnenhof:

Wanneer zijn MC’s Mind Games te bezoeken? 

De verschillende art installaties van MC’s Mind Games zijn van vrijdag 6 oktober tot en met zondag 29 oktober 2023 dagelijks van 11:00u tot 19:00u gratis te bewonderen in het Museumkwartier in Den Haag. Tijdens de Museumnacht op zaterdag 7 oktober (dit weekend!) zelfs tot 1 uur ’s nachts!  

Hoeveel tijd heb je nodig voor MC’s Mindgames? 

Je bent er geen uren zoet mee hoor, maar het is leuk om even te zien. Het ligt er een beetje aan hoe druk het is en hoeveel foto’s je wil maken. Als je alleen even komt kijken kost het niet veel tijd, hooguit een half uur. Combineer de gratis mind games eventueel met een bezoek aan Escher in Het Paleis of één van de andere mooie musea die het Museumkwartier rijk is. Of neem lekker ergens een drankje. Blijven eten in het centrum va Den Haag kan natuurlijk ook.  

mc-mindgames-route

Locatie Mindgames 

MC’s Mindgames concentreert zich rond het Lange Voorhout. Het vindt plaats op verschillende monumentale plekken in het Museumkwartier. De omgeving is bekend, maar de specifieke locaties zijn plekken waar je normaal niet komt. Speciaal voor de Mindgames zijn ze tot tijdelijke tentoonstellingsruimte omgetoverd.  

De meeste kunst installaties zijn te zien in Huize Voorhout, ook wel ‘Het Russenhuis’.  

russenhuis

Huize Voorhout  

Huize Voorhout, op Lange Voorhout 78, is de hoofdlocatie van MC’s Mindgames. Het pand ligt direct naast Escher in Het Paleis. Huize Voorhout werd eind negentiende eeuw gebouwd voor de hofhouding van Prins Hendrik, de broer van Koning Willem III. Het herenhuis beschikt over een rijk gedecoreerd interieur dat in goede stijl bewaard is gebleven. De huidige eigenaar stelt het pand tijdelijk open voor MC’s Mindgames. Pas nu viel mij voor het eerst ook het kleine huisje ernaast op, op nummer 80.

russenhuis-den-haag

Russenhuis

Huize Voorhout wordt ook wel Het Russenhuis genoemd en kent een bijzondere geschiedenis. De koninklijke familie ving er lang geleden vluchtelingen uit Wit-Rusland op. In een artikel van Omroep West lees ik over de hoge huurprijs van het huis en over deze ‘chicste vluchtelingenopvang ooit’. Koningin Wilhelmina stelde het in 1958 ter beschikking aan bejaarde alleenstaande stateloze vluchtelingen uit Wit-Rusland. Sindsdien staat het gebouw bekend als ‘het Russenhuis.’ Een uitgebreid verhaal hierover kun je ook lezen op de website Haagse Historie.  

Kazernestraat 23A 

De andere locatie van de Mindgames vind je op Kazernestraat 23A, waar je wandelend over het Lange Voorhout via de Kleine Kazernestraat, een smalle zijstraat, zo naartoe loopt. Het pand aan de Kazernestraat was vroeger een koetshuis.  

In de 19e eeuw lieten chique families aan het Lange Voorhout hun koets, berline, calèche of Achenbacher niet zomaar aan de straat staan. Daarom zie je in de Kazernestraat meerdere panden met grote garagedeuren; ooit dus gebouwd als koetshuis. 

Lange Voor Haute Couture  

Overigens was gisteren ook de officiële openingsshow van The Fashionweek The Hague, met mode geïnspireerd door Escher. Op het Lange Voorhout kun je Lange Voor Haute Couture zien, een gratis modetentoonstelling. Wat een topnaam!  

Tot en met zondag 8 oktober is opvallende haute couture van Nederlands modetalent gratis van dichtbij te bewonderen. Zeven talentvolle ontwerpers is gevraagd een koninklijke outfit te presenteren op deze koninklijke locatie. 

lange voor haute couture

Escher in Het Paleis 

Uiteraard móet je ook een keer bij Escher in Het Paleis geweest zijn. Zelf had ik het jaren uitgesteld en toen ik eindelijk ging besefte ik dat het veel leuker was dan ik dacht. Verrassend ook was dat Escher zo dol was op Italië en dat ook zo graag vast legde (kijk hier maar) èn dat er zulke bijzondere kroonluchters in het paleis hingen. Vanaf november is er weer een nieuwe tentoonstelling in het paleis te zien.

Ben JIJ al eens bij Escher in Het Paleis geweest? 

escher-mindgames

Net als Escher

Onmogelijke objecten, meesterlijke metamorfoses en absurdistische architectuur zijn enkele geliefde thema’s van M.C. Escher. Tot op de dag van vandaag zijn ze in onze huidige cultuur en hedendaagse kunst nog duidelijk aanwezig.

In de grote najaarstentoonstelling Net als Escher laat Escher in Het Paleis zien hoe deze thema’s in de kunst van vandaag vertegenwoordigd zijn, bijvoorbeeld in het werk van hedendaagse kunstenaars en ontwerpers als Damien Hirst, Iris van Herpen, Chris Ofili en Carlijn Kingma. Stuk voor stuk d(r)agen ze het gedachtegoed van Escher uit. De tentoonstelling is te zien van 3 november 2023 t/m 24 maart 2024, vlak na de Mindgames dus.  

Escherjaar 

Het jaar 2023 mag dan wel het Escherjaar zijn, met bovenstaande kalender kun je van 2024 natuurlijk ook een Escherjaar maken. En een paraplu is natuurlijk ook altijd handig. Met deze paraplu met Escherprint loop je helemaal in stijl door de stad.

Tijdelijke kunstprojecten 

MC’s Mindgames dat tot en met de laatste zondag van oktober te zien is is één van de tijdelijke kunstprojecten die door Binnenhof Buiten georganiseerd worden in de buurt van het Binnenhof. Aangezien de renovatie van het Binnenhof jaren duurt en er daardoor minder toeristen en andere bezoekers deze kant op komen worden er met dit soort leuke initiatieven toch weer mensen aangetrokken, denk ook maar aan de Blow Up Art, waar ik eerder ook al over schreef. De eerste en de tweede editie. Ook de expositie Voorhout Monumentaal was mooi om te zien.  

Boek een nachtje of weekendje Den Haag en kom ook genieten van mijn mooie stad!

Den Haag bezoeken 

Een dagje Den Haag, een stedentrip Den Haag of lekker op vakantie in Den Haag of Scheveningen is altijd een goed idee. In Den Haag is altijd zo ontzettend veel te doen. Of je nou van kunst en musea houdt of juist van shoppen en lekker eten. Of je nou street art wil spotten of mooie natuurwandelingen wil maken. In Den Haag kan het allemaal. Boek een nachtje of weekendje Den Haag en kom ook genieten van mijn mooie stad! 

Lees hier meer blogs over Den Haag en Scheveningen. Meteen tickets voor musea en andere leuke activiteiten in Den Haag en Scheveningen bestellen kan ook. 

den-haag

MC’s Mindgames op Instagram 

Ook al is een bezoek aan MC’s Mindgames geen dagvullende activiteit het is leuk om even te gaan kijken. Maak wat verrassende foto’s en deel die op Instagram. Gebruik de hashtag #mcmindgames en zie ook wat anderen posten. Niet alleen op Instagram trouwens, op Twitter (nog steeds wel mijn favoriete kanaal) of Facebook kan natuurlijk ook.  

Welke van de art installaties die je hier zag is jouw favoriet?  

Ik bezocht MC’s Mindgames op uitnodiging van The Hague & Partners. Alle foto’s maakte ik zelf.  

balkonscene-paleis-noordeinde

De Balkonscène bij Paleis Noordeinde fotograferen  

De Balkonscène bij Paleis Noordeinde, menigeen wil het eens meemaken. Gisteren, op Prinsjesdag 2023, was ik er zelf bij, want ik zal het maar bekennen: ik mag dan wel in Den Haag wonen, ik had de beroemde balkonscène nog nooit met eigen ogen gezien!  

Balkonscène Paleis Noordeinde 

Vorig jaar koos ik het Lange Voorhout en de Heulstraat uit voor het aanschouwen van de Prinsjesdagstoet, zoals je in dit blog over het bijwonen van Prinsjesdag ziet, maar was ik te laat voor de balkonscène, dus ging ik dit jaar in de herkansing, puur voor hét moment bij Paleis Noordeinde.  

In dit kersverse blog lees je hoe het was en zie je m’n foto’s van de rijtoer en de balkonscène op Prinsjesdag 2023. 

balkonscene-prinsjesdag

Balkonscène Prinsjesdag 2023  

Op het balkon verschenen dit jaar niet alleen Koning Willem-Alexander, Koningin Maxima, kroonprinses Amalia, prins Constantijn en prinses Laurentien, maar ook prinses Alexia.

Prinses Alexia was er voor het eerst bij omdat ze dit jaar 18 is geworden. Ariane nog niet, zij is pas 16. Amalia en Alexia kwamen in verschillende koetsen aan. Je ziet er zo meer van, nu eerst het verhaal.

Regen op Prinsjesdag 

Pas ver na enen –toen het hele spektakel al begonnen was- fietste ik naar het centrum van Den Haag. Omdat het precies begon te regenen toen ik op mijn fiets stapte dacht ik ‘Mooi!’

Geloof me, dat denk ik anders nooit als het weer eens net gaat regenen als ík naar buiten ga, maar vandaag, op Prinsjesdag, zou het mijn kansen op een goed plekje misschien vergroten. Voor wie er al uren stond was het natuurlijk sneu, maar de echte Koningshuis-fans blijven wel. 

Al vroeg op een klapstoel klaar zitten 

Regelmatig gaan mensen die een goed plekje op Prinsjesdag willen bemachtigen er al vroeg in de ochtend met klapstoel en al zitten, in het donker zelfs al, maar nodig is dit niet. Hoe druk het precies zou zijn wist ik niet, dus koos ik voor een route die de doorsnee dagjestoerist niet zou kennen. Dus… Sssssst! 

Amaliastraat en Paleisstraat 

Ik passeerde de Koninklijke Stallen, fietste op de Mauritskade het Noordeinde expres voorbij en stak iets verderop de -parallel aan het Noordeinde gelegen- Amaliastraat in, een straat die de meeste mensen in Den Haag niet eens weten te vinden (en die overigens niet naar de prinses vernoemd is).

Vanuit de Amaliastraat fietste ik richting Paleisstraat waar de ambassades van Kameroen, Pakistan en Panama zitten, en ook die van het altijd heerlijke Griekenland. Willem-Alexander, Maxima en de prinsessen zullen het wat dat heerlijke betreft met me eens zijn, die komen er immers ook graag, met name op de Peloponnesos, maar ook op de Cycladen. (Ja, je ziet, ik ben reisblogger, noem een land en ik dwaal alweer af.)

Hoe dichter ik bij het paleis in de buurt kwam hoe drukker het werd, dus stapte ik af, wandelde een stukje en parkeerde mijn fiets bij het Mövenpick Hotel The Hague.  

Hotel bij Paleis Noordeinde 

En ja, dit is dus meteen alvast een goede overnachtingstip voor Prinsjesdag 2024, want slaap je hier, in Mövenpick Hotel The Hague, dan zit je dus meteen al vlakbij het paleis! Ook het (mooiere!) en nog relatief nieuwe VOCO hotel dat ik in mijn blog van gisteren al noemde is wat dat betreft een toptip en daarnaast is hotel Indigo ook een slimme (en werkelijk prachtige!) keuze.

Wil je Prinsjesdag op het Lange Voorhout bekijken dan is hotel Des Indes natuurlijk the place to be (eh… stay), maar zelf een leuk hotel in Den Haag zoeken kan natuurlijk ook. Huur een fiets en je bent zo vrij als een vogeltje. Of wandel gewoon lekker. Zo groot is de Haagse binnenstad nou ook weer niet.  

Onder de Postzegelboom  

Pas tegen half 2 stond ik onder de grote Postzegelboom op het pleintje voor Paleis Noordeinde, met mijn gezicht recht naar het paleis èn het balkon. Er stonden redelijk wat mensen, maar echt druk vond ik het niet. Sterker nog, ik kon aan deze kant zelfs nog ‘vooraan’ staan als ik wilde of op het bankje onder de boom gaan zitten!

Vooraan staan

‘Vooraan staan’ bij de dranghekken onder de boom dan welteverstaan, want bij het hek van Paleis Noordeinde kon je nog niet komen, omdat de koetsen er natuurlijk nog langs moesten.

oranje-hoedjes

Dranghekken Paleis Noordeinde  

Een half uurtje later lukte eerste rang aan de dranghekken staan niet meer, maar gelukkig was eromheen nog ruimte zat. Ik zag twee dames met oranje hoedjes op eigen meegebrachte stoeltjes zitten en vroeg of ik een foto van ze mocht maken. ‘Je bent de vierde al!’ lachte één van de twee.

Oranje hoedje

‘Hij is gewoon van de Wibra of het Kruidvat ofzo hoor!’ zei de vrouw nog. Dat het een goedkoop hoedje was en geen ultraduur design hoedje zag ik natuurlijk ook wel, maar het ging me erom dát ze het droegen. Zelf was het niet eens in me opgekomen om iets oranjes te dragen. Dat doe ik dan eerder nog bij voetbal. Dan ontpop ik me soms wél tot Oranjefan.

Koningsgezind?

Zo koningsgezind ben ik dus eigenlijk helemaal niet. Waarom ik er dan toch was? Ik vind het gewoon erg leuk op een dag als Prinsjesdag het hele gebeuren te fotograferen, de prachtige prinsessen te zien en natuurlijk de Koning en Koningin vast te leggen.  

Wachten op de Koning 

Niet alleen aan de kant waar ik stond, maar ook aan weerszijden van het paleis stonden mensen achter dranghekken, maar op het Noordeinde aan de niet-centrumkant was het verder niet te druk. De sfeer was prima.

Wat voor mensen waren er?

Er stonden een paar echte koningshuisfans die elk jaar komen, maar ook mensen ‘die het gewoon eens mee wilden maken’, wat groepjes kinderen ook, en wat mensen zoals ik, met en zonder camera. Politie en officiële pers was er ook, die mochten wat dichter bij het paleis staan.  

Hoe lang duurt de Troonrede nog?

Toen het opnieuw begon te regenen werden paraplu’s uitgeklapt. Ik zette m’n capuchon op en beschermde m’n camera. Hoe lang nog? Ik keek op Twitter. De Troonrede was nog bezig begreep ik. Dan maar eventjes iets posten.  

Troonrede afgelopen

Om 13:45 appte mijn moeder dat de Troonrede net afgelopen was. ‘Hij had een leesbril op!’ Haha, nou, ik kan met koken ook amper nog lezen hoe lang iets in de oven of in de pan moet, dus beter voor hem.

‘Ze gaan nu heeeeel langzaam allemaal weer instappen’, appte ze om 13:49u. Dat kon dus nog wel even duren dacht ik, helemaal vanaf de Koninklijke Schouwburg, maar uiteindelijk kwam tegen 14:00u het eerste deel van de stoet alweer terug.

Daar kwam de stoet!

Koningshuis fans 

Ondertussen werd de jonge Koningshuis-fan die vlak voor me stond steeds uitgelatener. De jongen, die vaker bleek te komen, zo hoorde ik van anderen, kon niet wachten tot hij Alexia zou zien. Hier zie je wat hij -in oranje letters uiteraard- voor haar als welkom gemaakt had: ‘Alexia, we love you!‘ stond er. Zo schattig. Ook een man naast me bleek een bekende fan.  

De koetsen 

Om 14:00u kwam eindelijk ook de eerste koets terug van het theater. Het publiek leefde op. De andere koetsen volgden. Telefoons gingen de lucht in. Foto’s werden gemaakt. Filmpjes ook. Ook ik klikte lekker door.  

En toen gebeurde wat je niet wil dat op zo’n moment gebeurt… 

Geheugenkaart 

Terwijl ik al tientallen foto’s van paarden had gemaakt (ik hou niet eens van paarden) en van de ‘fanfares’ ook (waar ik ook al niet van hou), verscheen er dit in beeld: ‘Geen geheugenruimte in de geheugenkaart‘. Neeeeeee! ‘Wat een ‘beginnersfout!’ ging het door me heen, maar goed, ik stond er gelukkig ook niet als professional.  

M’n geheugenkaart zat vol!  

Aangezien ik voor m’n blogs meestal alleen mijn telefoon nog gebruik, ook in het buitenland (foto’s als deze die ik pas nog tijdens een persreis maakte, maakte ik ook gewoon met mijn al best wel oude iPhone), ligt m’n fotocamera vaak ongebruikt in een hoek. Het kaartje checken was in de haast niet in me opgekomen. Snel deletete ik een reeks foto’s op de kaart. Direct erna maakte ik nieuwe foto’s.  

Foto’s van de Glazen Koets  

De Glazen Koets met de Koning, de Koningin en de Prinsjes van Oranje passeerde. Snel maakte ik wat foto’s, maar net als vorig jaar bleek het lastig, door de reflectie. Toch zie je de Koning duidelijk in beeld.

Vooraan staan bij Paleis Noordeinde? 

Toen de Koninklijke familie eenmaal naar binnen was gelopen, werden de dranghekken plotseling weggehaald. Publiek rende naar voren om zo dichtbij als mogelijk te komen. Ook ik zette een paar stappen totdat ik besefte dat het zicht er niet beter op werd. Alleen als je helemaal vooraan staat heb je er wat aan, zo niet, dan was een plekje iets verder naar achteren zo gek nog niet.  

balkonscene-publiek

Publiek rende naar voren. Nog even wachten en… ja, daar kwamen ze!

balkonscene-begin
balkonscene-2023

Balkonscène 

Toen de balkondeuren eenmaal open waren kwamen eerst Koning Willem-Alexander en Koningin Maxima naar buiten, toen Amalia, de Prinses van Oranje, en toen… o jee, SD-kaart weer vol! Neeeeeee, niet nu! Weer snel wat deleten.

Prinses Alexia stond er inmiddels ook, net als Prinses Laurentien en Prins Constantijn, maar door één van de grote ornamenten op het hek kon ik ze niet alle zes tegelijk op de foto krijgen. Ik focuste dus even op de belangrijkste vier.

balkonscene-prinsjesdag-foto-denise-miltenburg

Ze zwaaiden. Ik zoomde in, tot heel dichtbij. Klik, klik. Klik, klik. 

Amalia en Alexia (hierboven) en Willem-Alexander en Maxima (hieronder). Niet scherp, maar toch mooie beelden!

balkonscene-koning-willem-alexander-maxima

En natuurlijk prinses Laurentien en prins Constantijn nog, hieronder.

balkonscene-laurentien-constantijn

Gefluit en boegeroep? 

Gefluit en boe-geroep steeg op, zo bleek later. Gefocust op de foto’s was het me helemaal ontgaan. Gelukkig maar, want is dat nou echt nodig? Natuurlijk is Prinsjesdag een poppenkast, dat zie ik ook wel, en natuurlijk kost zo’n dag bizar veel geld dat beter besteed kan worden, maar dat geldt voor zoveel dingen.  

Al kreeg ik een miljoen… 

Ook ik vond de afgelopen jaren vanalles van het kabinet en niet alle kabinetsplannen zijn positief, ook voor mij als zzp’er niet. Überhaupt vind ik het leven als alleenstaande moeder met twee pubers in een veel te klein huis (waardoor ik al een paar jaar in de woonkamer slaap en werk) vaak pittig, maar ik benijd de prinsessen niet. Al kreeg ik een miljoen, ik zou het leven van de prinsessen niet willen leiden en vind dat ze het heel goed doen.  

Ruilen?  

In m’n fantasie lijkt het me geweldig om een keer helemaal uitgedost in een mooie jurk en met mooi haar als een prinses of Koningin op het balkon te mogen zwaaien (in plaats van met een fleecedekentje om –ja nu alweer- in mijn rommelhuis urenlang achter mijn bureau te zitten) en ook lijkt het me heerlijk als je in de supermarkt gewoon kunt kopen wat je maar wil zonder bij alles drie keer na te moeten denken, maar de rest van de verantwoordelijkheden en bijkomstigheden zou ik echt niet willen. Oké, op de reisjes naar Griekenland en de Antillen na dan.

Prinsjesdag blijft een mooie dag 

Ondertussen blijf ik het altijd een bijzondere dag vinden. En ik niet alleen. Blijdschap en gejuich was er ook, dus om in de nieuwsberichten over Prinsjesdag alleen maar op het negatieve te focussen en het boe-geroep en masse als kop te gebruiken vind ik jammer.

Het gros van de mensen komt voor een mooie dag naar Den Haag en niet om de boel met vlaggen te verzieken of door gefluit te verstoren.  

Amalia en Alexia zien 

Mijn pubers –die in verband met Prinsjesdag de middag vrij waren- hadden niet de behoefte mee te gaan. M’n zoon ging lekker voetballen, m’n dochter ging braaf aan haar huiswerk.  

‘Ik heb Amalia toch gewoon in m’n klaslokaal gezien?’ zei m’n dochter. Dat klopt. Amalia maakte een paar jaar geleden een musical waar een deel van de klas van m’n oudste aan mee deed, in groep 8 van de basisschool nog, en dus was Amalia herhaaldelijk bij ze op school. Het gymnasium waar ze toen nog op zat lag er vlakbij. Dochter:

‘Ze was gewoon als een normaal mens. Sommigen hadden zelfs haar nummer, bro!’  

Foto’s van de balkonscène 

Nou goed, ik was dus in m’n eentje bij de balkonscène, zonder m’n pubers, maar wel samen met honderden andere nieuwsgierigen en fans. Blij met de paar ingezoomde foto’s die ik van de balkonscène gemaakt had fietste ik weer naar huis. Het waren er maar een paar, maar er zaten toch twee mooie bij. Deze hieronder, die ik ook als kopfoto heb gebruikt én de foto op Twitter zijn m’n favoriete foto’s.

Op de foto’s zie je Koning Willem-Alexander, Koningin Maxima, kroonprinses Amalia, prinses Alexia, prinses Laurentien en prins Constantijn. Alexia was er voor het eerst dus dit jaar. Ze zag er prachtig uit!

Koningin

Maar kijk ook naar Amalia, zoals ze daar staat, al bijna als een ware koningin. Waar Maxima een vrolijke ‘Hé, lang niet gezien!’-zwaai had en Koning Willem-Alexander ietwat bedenkelijk bijna recht m’n camera in keek, stond Amalia in haar blauwe jurk als een koninklijke hoogheid te wuiven.

balkonscene-2023

Overnachten in de buurt van Paleis Noordeinde  

Wil jij volgend jaar ook naar Prinsjesdag of specifiek de balkonscène meemaken maar woon je ver weg? Blijf dan lekker overnachten in Den Haag. Hotel Indigo, hotel VOCO en hotel Mövenpick The Hague liggen er vlakbij. Maar dat is nog niet alles hoor! Kijk zelf even op Booking.com. Kun je of wil je niet wachten? Regel het dan meteen.  

Vrij op Prinsjesdag 

Prinsjesdag is een belangrijke dag voor de politiek en het Koningshuis, maar het is geen officiële feestdag. Hier in Den Haag zijn basisschoolleerlingen de hele dag vrij en zijn ook veel scholieren in het voortgezet onderwijs vaak iets eerder uit, maar landelijk is dit niet zo.  

Dagje weg met Prinsjesdag 

Toen mijn kinderen nog op de basisschool zaten plakte de school er altijd op maandag een margedag (studiedag) aan vast, waardoor je de kans had een paar dagen weg te gaan, buiten de schoolvakanties om. Ik benutte dat een keer om met de kinderen naar Parijs te gaan (wat op een gewone maandag of dinsdag veel rustiger en goedkoper is dan in een schoolvakantie of weekend) en een keer naar de zeehonden in Pieterburen, maar ook wel eens voor een dagje Madurodam of gewoon lekker uitwaaien op het strand. Ook weet ik dat veel ouders in Den Haag Prinsjesdag benutten om een dagje naar de Efteling te gaan. Half Den Haag komt elkaar daar op Prinsjesdag tegen.  

paleis-noordeinde

Prinsjesdag 2024  

Prinsjesdag 2024 is op dinsdag 17 september 2024. Uiteraard de derde dinsdag van september dus weer. Met een kalender erbij kun je het dus ook snel genoeg voor 2025, 2026, 2027 en verder ‘uitrekenen’. 

Heb jij de balkonscène of Prinsjesdag al eens meegemaakt in Den Haag?

Bovenstaande foto’s maakte ik op Prinsjesdag 2023. De foto’s mogen niet zonder toestemming elders gepubliceerd worden of voor iets anders gebruikt worden.

Ditt blog bevat affiliatelinks naar Booking.com, BOL.com, Tiqets en Eliza was here.

prinsjesdag-koets

Prinsjesdag in Den Haag meemaken: stoet met Glazen Koets en Koninklijke familie zien 

Prinsjesdag in Den Haag, het is elk jaar weer een grote happening! Natuurlijk kun je de Troonrede op tv volgen, maar zelf naar Den Haag gaan om de rijtoer met de Glazen Koets, de Koninklijke Familie en de hele stoet eromheen met eigen ogen te zien is natuurlijk ook leuk, of je nou superkoningsgezind bent of het gewoon leuk vindt om het eens mee te maken en te fotograferen.  

prinsjesdag bijwonen

Prinsjesdag in Den Haag  

Wil je op Prinsjesdag in Den Haag zijn (vandaag is het zover!) en vraag je je af waar je het beste kunt gaan staan om alles goed te kunnen zien, lees dan dit blog met tips. Of je nou voor de paarden, de prinsessen, de koetsen of de balkonscène komt, het is bijzonder om mee te maken, ook voor kinderen! 

prinsjesdag lange voorhout

Het is leuk om Prinsjesdag eens bij te wonen!